کتیبه بیستون

سنگ‌نبشته بیستون

 
بازگشت :  ایران  »  کرمانشاه
 
درباره کتیبه بیستون
کتیبه بیستون یکی از مهمترین و مشهورترین سندهای تاریخ جهان و مهمترین متن تاریخی در زمان هخامنشیان است که در ارتفاع هفتاد متری از سطح زمین و بر دامنه کوه بیستون حک شده است.

این کتیبه که شرح پیروزی داریوش بزرگ بر شورشیان را نشان می‌دهد، همزمان با حکومت داریوش اول بنا شده است. داریوش به محض رسیدن به تخت سلطنت با آشوب و شورشهای متعددی در سراسر امپراطوری پارس روبرو گشت و سرانجام توانست در مدت کمی شورشها را خوابانده و یاغیان را دستگیر کند. پس از این پیروزی داریوش دستور داد تا این کتیبه بر روی کوه بیستون حک شود تا برای همیشه گویای پیروزی او باشد.

بقاياي مبهم پلكاني در بخش‌هاي بالايي كوه و نيز آثار تراشيدن تخته‌سنگ‌هاي زير كتيبه تا نزديكي‌هاي زمين، نشان‌دهنده وجود راهي به سوي بالاست که باتوجه به آن به نظر مي‌رسد كه در زمان ساخت، راهي براي دستيابي آسان به محل كارگاه وجود داشته، راهي كه سنگ‌تراشان پس از پايان كار و به هدف دسترس ناپذير كردن كتيبه، در ضمن پايين آمدن، آنرا نيز تراشيده و محو كرده‌اند.

نگارش كتيبه‌اي تاريخي در این بلنداي دست ناپذيري كه از پايين كوه نيز به هيچ وجه قابل خواندن نيست، نشانه اينست كه داريوش اين متن را نه براي مردمان روزگار خود، بلكه منحصراً براي آيندگان نوشته بوده است. با توجه به رنگ لعاب‌گونه و قهوه‌اي مانندي كه پس از همراه شدن با ذرات اكسيده شده عناصر آميخته سنگ آهك، در سراسر نماي كتيبه به چشم مي‌خورد و نيز با توجه به اينكه در داخل حروف چند سطر نخست متن پـارسي باستان، بقاياي سرب ديده شده، به نظر مي‌رسد كه پس از پايان نوشتن متون، داخل آنها را براي پايداري بيشتر با سرب، و تمام نماي كتيبه را با اندودي كه براي ما ناشناخته است، پوشانده بوده‌اند.

همچنین در حين ساخت، هر كجا كه به دليلي سطح سنگ تخريب مي‌شد، قطعه سنگ ديگري را به اندازه محل تخريب شده مي‌تراشيده و در جاي آن نصب مي‌كرده‌اند. نمونه آن در قوس كمان داريوش و سردار همراه او   و نيز در كلاه و دست نماد اهورامزدا ديده مي‌شود.

کتیبه بیستون در سال 486 - 521 قبل از میلاد با خط میخی و به سه زبان پارسی باستان، عیلامی و بابلی نگارش شده که در آن به نخستین سال فرمانروایی داریوش بزرگ از زبان خود او می‌پردازد. سالی که داریوش، سراسر آن را در جنگ با شاهان دروغزن سپری کرد. پس از کشته شدن بردیا و افتادن حکومت به دست داریوش، در سراسر امپراطوری هخامنشی 19 شورش بزرگ و کوچک اتفاق افتاد. داریوش بزرگ پس از اینکه این شورشها را فرونشاند، تصمیم گرفت که مردم امپراطوریش را (و جهان پس از خود را) در جریان چگونگی به دست گرفتن قدرت و نخستین سال فرمانروایش قرار دهد. او این بنای یادبود و بیانیه مهم را در بیستون بر سر یک راه کهن به ثبت رساند. راهی پر رفت و آمد که محل عبور کاروانها و نظامیان از بابل و بغداد به سوی کوههای زاگرس و همدان بود و به علت جایگاه ویژه‌اش که از دیر باز سرزمین خدایان (بغستانَ) نامیده میشد، شهرت داشت.
متن کتیبه
در این کتیبه که یکی از بزرگترین اسناد تاریخی ایران جهان محسوب می‌شود داریوش خود را نهمین پادشاه هخامنشی می‌نامد که بخشهایی از متن آن چنین است:
  • من داریوش، شاه بزرگ، شاه شاهان، شاه در پارس، شاه کشورها ،پسر ویشتاسپ، نوه ارشام هخامنشی
  • پدرم کمبوجیه دوم، پدر کمبوجیه دوم کوروش دوم، پدر کوروش دوم کمبوجیه، پدر کمبوجیه کوروش، پدر کوروش ارشام، پدر ارشام آریامن، پدر آریامن چیش پیش، پدر چیش پیش هخامنش
  • بدین جهت ما هخامنشی خوانده می شویم[که] از دیرگاهان اصیل هستیم. از دیرگاهان نژاد ما شاهان بودند
  • هشت[تن] از نژاد من شاه بوده‌اند. من نهمین[هستم]. ما نُه[تن] پشت اندر پشت(در دو شاخه) شاه هستیم
نکته‌های اصلی کتیبه
معرفی داریوش از زبان خود او - دودمان هخامنشی - چگونگی اعاده پادشاهی به هخامنشیان - شیوه حکومت داریوش- مرگ کمبوجیه - طغیان گئوماتا و کشته شدن او در پاییز 522 ق.م - شورش و طغیان در بسیاری از سرزمینها و سرکوبی آنها و اعاده نواحی بسیاری که از فرمانبرداری سر باز زده بودند - پیروزیهایی که در نوزده نبرد نصیب داریوش شده‌ و از جمله پیروزی مهم و دشوار بر سکاها - چگونگی استقرار آرامش و امنیت در امپراتوری پهناور - رد ادعاهای یاغیان ضدحکومت - هشدار نسبت به دروغگویی - دفاع از راستی و راستگویی - دعای نیک در حق کشور و مردم - سپاسگزاری داریوش از یاریهای اهورامزدا در غلبه بر معارضان و بازگشتن صلح اندرز به شاهان آینده و کسانی که کتیبه بیستون را می‌خوانند - نام کسانی که در غلبه بر گئوماتا از داریوش پشتیبانی کردند و اشاره به انتشار متن کتیبه در سراسر قلمرو هخامنشی به خط میخی و سه زبان پارسی باستان، بابلی و عیلامی را می‌خوانند.
خطوط
  • متن پارسی آن در 414 سطر و پنج ستون به طول 9 متر و 23 سانتیمتر  و عرض 3 متر و 63 سانتیمتر می‌باشد.
  • متن عیلامی به طول 5 متر و 60 سانتیمتر و عرض 3 متر و 70 سانتیمتر قرار دارد و بقیه این کتیبه در سمت چپ در امتداد خطوط پارسی باستان به طول 67/5 و عرض 63/3 متر و کلاً 593 سطر در هشت ستون قرار دارد.
  • متن بابلی (اکدی) در قسمت بالای کتیبه سمت چپ عیلامی قرار دارد؛ با طول چهار متر و عرض از قسمت بالا 52/2 و در قسمت پایین 31/2؛ این کتیبه به شکل ذوزنقه و در 112 سطر، مجموع خطوط و نقوش برابر با  120 متر مربع است.
فرسایش
متن و نقوش این اثر تاریخی با گذر زمان و فرسایش‌های ناشی از باران و باد، رسوب مواد آلی، رشد جلبک در درز سنگها و تأثیر سایر پدیده‌های طبیعی- فیزیکی - شیمیایی تمام کتیبه‌ها را، خصوصاً کتیبه‌ زبان بابلی را دچار آسیب‌های فراوانی کرده است. اما جدا از عوامل طبیعی خود بشر نیز دست به تخریب این بنا زده است. در همین قرن اخیر، زمانی که سربازانی که در جنگ جهانی دوم در پایین جاده بیستون گشت زنی می‌کردند نگارها و کتیبه با ارزش بیستون را هدف گرفتند و از قسمتهای برجسته و نمایان‌تر نقش و از فاصله دور به عنوان نشانه استفاده می‌کردندو آسیب‌های جبران‌ناپذیری را به آن وارد کردند.
تاریخچه
کتیبه بیستون از بهترین آثار به جای مانده عصر هخامنشیان و مهمترین قسمت مجموعه تاریخی- تمدنی بیستون است.
اطلاعات گردشگری
کتیبه بیستون بر فراز یک صخره برافراشته در شمال یک راه باستانی پر رفت و آمد - که محل عبور کاروانها و نظامیان از بابل و بغداد به سوی کوههای زاگرس و همدان(اکباتانَ) بود – قرار دارد. بیستون در 34 درجه و 35 دقیقه شمال عرضِ جغرافیایی و 45 درجه و 27 دقیقه شرقِ طول جغرافیایی در فاصله حدوداً 30 کیلومتری شرق شهر کرمانشاه، در شهرستان بیستون بر دامنه کوه بیستون بنا شده است. همچنین نام روستایی که در نزدیکی این صخره قرار دارد هم بیستون می باشد.

گفتنی است، کتیبه بیستون، هشتمین اثر ایرانی پس از تخت جمشید، تخت سلیمان، چغازنبیل، نقش جهان، پاسارگاد و بم است که در سی‌امین نشست کمیته میراث جهانی در لیتوانی به ثبت رسید.
همچنین تا کنون 28 اثر از آثار تاریخی کوه بیستون در فهرست آثار ملی و 13 اثر همراه سنگ‌نبشته بیستون در 8 ژوئیه 2005 به ثبت جهانی رسیده است.
موضوعات مرتبط

طاق بستان
محوطه تاريخي طاق بستان در دامنه كوهي به همين نام و در كنار چشمه‌اي در شمال حاشيه كنوني شهر كرمانشاه واقع شده است. در اين محوطه، آثاري از دوره ساساني وجود دارد كه شامل نقش برجسته‌ها و کتیبه‌های پادشاهان ساسانی و دو طاق (ايوان) سنگي بنام‌هاي طاق كوچك و بزرگ است. گردشگران از دیدن این مکان تاریخی و دیدنی لذت می برند.

بیستون
بیستون در فاصله 32 کیلومتری شرق شهر کرمانشاه قرار دارد. این منطقه به علت شرایط جغرافیایی، همیشه نقطه شروع زندگی قبیله ها بوده است و این مهم ترین دلیل شکل گیری آثار باستانی در این منطقه می باشد. اگر بخواهید آثار باستانی این منطقه را از نزدیک ببینید، باید لااقل به 30 منطقه سر بزنید.

مجسمه هرکول
در دوران اشکانیان (پارتیان)، ورثرغنه یکی از محبوب‌ترین خدایان بود که اغلب به صورت پیکره‌های گلی و سنگی نشان داده میشد. نمونه‌ای از این پیکره‌ها مجسمه هرکول (ورثرغنه) ‌است که به صورت شخص نیرومندی با مو و ریش مجعد در حال استراحت بر روی پوست شیر نشان داده شده‌ است.

نقش برجسته بیستون
نقش برجسته بیستون کرمانشاه که طول آن حدود 6 متر و عرضش حدود 3 متر و 20 سانتیمتر می‌باشد، نشانگر پیروزی داریوش یکم بر گوماته مغ و به بند کشیدن یاغیان است.

کتیبه‌های کوچک بیستون
علاوه بر کتیبه بزرگ بیستون، یازده کتیبه دیگر نیز که به کتیبه‌های کوچک معروفند بر صخره بیستون نقل گردیده‌اند. این کتیبه‌ها به سه خط و زبان پارسی باستان، عیلامی و بابلی تنظیم شده‌اند.

تکیه معاون‌الملک
تکیه معاون الملک در بافت قدیم شهر کرمانشاه به جهت داشتن تصاویر بی نظیری از شخصیت های مذهبی و دینی و رجال سیاسی کشور در کاشی کاری های وسیع و بی نظیرش هر ساله گردشگران زیادی را به خود می بیند که تحسین گر هنر دست معماران و هنرمندان ایرانی هستند.

معبد آناهیتا
معبد آناهيتا که بزرگترین بنای سنگی ایران می باشد، در مركز شهر كنگاور بر سر راه همدان به كرمانشاه واقع شده است. معبد آناهیتا متعلق به آناهیتا، الهه پاکی و محلی برای نیایش آب بوده که یکی از چهار عنصر مقدس و مورد احترام ایرانیان باستان است. آناهیتا ایزد بانوی آب‌های روان، زیبایی، فراوانی و برکت در دوران پیش از اسلام بوده است.

سر ستون های بیستون در طاق بستان
طاق‌بستان مجموعه‌ای از نقش برجسته‌ها و کتیبه‌های دوره ساسانی است که در قرن سوم میلادی ساخته شده است و ارزش هنری و تاریخی زیادی دارد و که در شمال شهر کرمانشاه در غرب ایران واقع شده است.

پرسش و پاسخ
سوال شما درباره این موضوع
نام شما
ایمیل شما
 
تجربه شما از این موضوع
 
نام شما
ایمیل شما
تجربه خود را بنویسید
 
 
 

تبلیغات