درباره خانه کلاهدوزها

خانه کلاهدوزها که هم اکنون به "موزه آب" تبدیل شده در شمال میدان امیرچقماق یزد قرار دارد. بنای این خانه متعلق به تاجری خوش‌آوازه به نام "سیدعلی‌اکبر کلاهدوز" است که درسال 1312هجری قمری ساخت آن به پایان رسیده است.

موزه آب یزد که در خانه "کلاهدوزها" واقع شده است، هم‌زمان با برگزاری نخستین همایش بین‌المللی قنات شهر یزد، توسط شركت سهامي آب منطقه‌اي این شهر، در اردیبهشت 1379 هجری شمسی افتتاح شد.

گفتنی است، در این موزه که محل مناسبی برای شناخت آثار و ابنیه تاریخی مربوط به آب است، لوازم مختلف حفر قنات، کتابچه میراب‌ها و اسناد توزیع آب، ظروف و کوزه‌های نگهداری آب، وقف‌نامه‌های قدیمی و اسناد خرید و فروش آب، ابراز و ادوات اندازه‌گیری حجم آب و نیز وسایل تأمین روشنایی قنات در معرض نمایش گذاشته شده است.

از ویژگی‌های این خانه که شامل سه قسمت زيرزمين، پاياب (پاکنه) و طبقه همكف است، عبور انشعاب دو رشته قنات قديمي از داخل آن است. یکی از این رشته قنات‌ها از کف پاياب (با عمق ده متر) که فضايي هشتي با معماري ملات گل و آجر دارد، جریان داشته است. همچنین ايجاد راهروهاي زيبا و مناسب با شئونات فرهنگ معماري سنتي در يزد از ديگر ويژگي‌هاي بارز اين خانه تاریخی است.

نقوش گچ‌كاري بی‌نظير این ساختمان به نقش‌هاي گياهي معروف است که نمايشگر گل‌ها، گياهان و حيواناتي است كه حيات بخش كاشي‌كاري و گچ‌بري در طبيعت خشك كويرند. زمينه اين گچ‌كاري‌ها، كاهگل بسيار ظريف است.

سرداب اين خانه شامل حوضي كوچك و محل گذر قنات است كه دماي آن با سطح زمين در فصل تابستان 14درجه اختلاف دارد و از آن براي ذخيره ميوه و مواد غذايي استفاده می‌کردند و پاياب نیز محلي براي شستن ظروف و البسه بوده است.

در قسمت پشت بام اين بنا، چاه‌خانه‌اي است (آب آن از دو طريق قابل تأمين بود: چاه معروف به چهل گز و قنات محمدآباد) كه با چرخ چاه و دلو آب را از آن استخراج و آب انبارخانه را كه در طبقه هم‌كف قرار دارد پر از آب مي‌كردند و به‌وسیله دو شیر آب برای شرب اهل خانه مصرف می‌کردند. همچنین پشت منبع، حوض كوچكي است كه با پرشدن آب آن، فواره‌هاي حوض حياط فوران می‌کردند.

آدرس

خانه کلاهدوزها که هم اکنون به "موزه آب" مشهور است، در شمال میدان امیرچقماق شهر یزد قرار دارد.

بخش‌هاي مختلف این بنا

  • اتاق اورسي: اين اتاق را به عنوان حجله‌خانه در هنگام ازدواج و مهمان‌خانه ساكنان مورد استفاده قرار می‌دادند. براي بازكردن پنجره‌هاي آن كه از پايين به بالا باز مي‌شوند دو نفر از خدمتكاران هر پنجره را روي شانه‌هاي خود گذاشته و به بالا مي‌كشيدند تا بتوانند چفت‌هاي آن را ببندند.
  • اتاق پنج دري: از اين اتاق به عنوان خياط‌خانه و اتاق خدمه استفاده می‌کردند.
  • اتاق دالان: اين اتاق در كنار پنج دري و محل سكونت آقاي كلاهدوز بوده و پس از فوت ايشان، به همسر وی تعلق گرفت.
  • اتاق بادگير: در سمت ديگر پنج دری، اتاق ديگري قرار دارد كه به اتاق بادگیر معروف است و در اين اتاق، دختر بيوه آقاي كلاهدوز ساکن بوده است.
  • تالار: تالار محوطه‌اي است كه سقف آن بسيار بلند و قوسي شكل است كه در اصطلاح يزدي‌ها به آن "خنك جاي" می‌گفتند؛ يعني مكاني براي استراحت در ايام تابستان.
اطاق پذيرايي زيبايي نیز ضلع شرقي خانه را تشكيل مي‌دهد كه درب چوبي شيشه‌كاري شده آن بر جذابيت فضا افزوده است. هر اتاق این بنا فضای کوچکی به نام بالاخانه و یک انباری دارد که جهت نگهداری اشیاء با ارزش از آن استفاده می‌کردند. در زير اتاق اورسي اتاقي جهت نگهداري خمره‌ها، شيشه‌هاي ترشي و سركه، همچنين در زير اتاق پنج دري اتاقي مشابه آن جهت صرف نهار، شام و خواب در فصل تابستان بوده است. زیرزمین این خانه نیز در چهارطرف حیاط واقع شده و قسمت زیرین هر اتاق منحصر به افرادی بود که در فصل گرما از آن استفاده می‌کردند.

تاریخچه

موزه آب یا همان خانه کلاهدوزها، در يكي از منحصر به‌فردترين منازل مسكوني دوره قاجار در چهار راه اميرچقماق واقع شده که ساختمان آن  درحال حاضر در اختیار شركت سهامي آب منطقه‌اي يزد است. این ساختمان 720مترمربعی در سال 1266 هجري شمسي (1888ميلادي)، به‌دستورحاج سيدعلي‌اكبر كلاهدوز(تاجر بلند آوازه یزدی)، بنا شد که در گذشته دوقنات "رحيم آباد" و "زارچ" از زير اين بنا عبور مي‌كرده كه هنوز هم قنات دو هزار ساله "زارچ" با 75كيلومتر طول، در زير حياط اين عمارت در جريان است.

لازم به ذکر است، علاوه بر آقاي كلاهدوز و همسرشان، دختر، دوپسر و عروس‌هايشان و نيز دو خانواده از خدمتكاران سياه پوست در اين عمارت و منزل مجاور آن سكونت داشته‌اند.
 
نام: آسیا » ایران » یزد » خانه کلاهدوزها
گروه: مکان های معروف
 

مکان های دیدنی دیگر یزد

 

يخچال گنبدي ميبد

يخچال ميبد قديمي‌ترين يخچال گنبدي و خشتي ايران، در 50كيلومتري شمال يزد قرار دارد. به لحاظ زيست‌بومي جزو سازه‌هاي سازگار محسوب مي‌شود و يك مجموعه معماري شگفت‌انگيز به شمار مي‌آيد كه تمام فرايند يك كارخانه يخ‌سازي را در يك مكان به دست مي‌دهد.

دخمه زرتشتيان

دخمه زرتشتيان يا برج خاموشان مكاني براي درگذشتگان، در آيين زرتشتي است. اين دخمه‌ها از جاذبه‌هاي ارزشمند فرهنگ ايران به‌شمار مي‌آيند. زرتشتيان درگذشتگان خود را در بخش‌هاي كودكان، زنان و مردان در اينجا قرار مي‌دادند تا جسد آنها خوراك كركس‌ها شود و استخوا‌ن‌هاي اجساد را در مركز اين برج دفن مي‌كردند.

آتشکده یزد

آتشکده یزد، محل نگهداری آتش مقدس، نیایشگاه زرتشتیان و یکی از جاذبه های گردشگری شهر یزد است. این آتشکده در قرن اخیر ساخته شده است، اما قدمت آتشی که درون آن شعله ور است به بیش از 1500 سال پیش برمی گردد.

مسجد امیرالمومنین

مسجد امیرالمومنین واقع در منطقه زارچ یزد، از مساجد بسیار فعال، شناخته شده و از بناهای تاریخی است که در آن، جنبه های مذهبی، فرهنگی و گردشگری در هم آمیخته شده است. این مسجد به دلیل معماری منحصر به فردی که دارد، سالانه پذیرای جمع کثیری از گردشگران سراسر جهان می باشد.

پیر هِریشت

زیارتگاه پیرهریشت، یکی از زیارتگاه های زرتشتیان یزد است. گمان می شود گوهربانو یکی از کنیزان یزدگرد ساسانی در این محل ناپدید شده است. این زیارتگاه محل برگزاری بسیاری از مراسم ها وجشن های بهاری زرتشتیان منطقه و پذیرای زرتشتیان سراسر جهان است.

زیارتگاه پارس بانو

زیارتگاه پارس بانو، یکی از زیارتگاه های زرتشتیان در استان یزد است که هرساله پذیرای تعداد بیشماری از زرتشتیان سراسر کشور است. بنا به گزارشات تاریخی این زیارتگاه محل ناپدید شدن خاتون بانو دختر یزدگرد سوم، پس از گریز از فارس است.

مسجد فهرج

يكي از نمونه‌هاي نادر تمدن ايراني مسجد جامع فهرج، واقع در 30 کیلومتری شرق یزد است که معماری پیش از اسلام ایران را به معماری دوران اسلامی پیوند می‌دهد و يك اثر کم نظیر از دوران انتقال به‌شمار مي‌آيد.

بقعه سيد گل‌سرخ

بقعه گل‌سرخ در محله سرچم يزد علاوه بر جاذبه گردشگري نمونه‌اي از تاريخ فرهنگي ـ ديني گذشتگان است كه امروزه نيز كاربرد آن در بين مردم نمايان است. در اين بقعه آثار خطي نستعليق و هنر‌هاي زيباي كاشيكاري و طرح‌هاي اسليمي را مي‌توان ديد.

گنبد عالی ابرکوه

گنبد عالی ابرکوه، بنای برج مانندی است که از دوران دیلمیان بر فراز کوه سنگی شهرستان ابرکوه قرار دارد و معماری ظریف آن آنقدر ساده و زیباست که نظر هر بیننده ای را به خود جلب می کند.

مسجد زردک

مسجد زردک در شمال غرب شهرستان اردکان قرار دارد، قدیمی‌ترین مسجد شهرستان اردکان و قدمت آن به قرن پنجم بر می‌گردد. به علت مقاومت بسیاری که دارد به گنج گلین معروف است و همچنین گچ‎‌بری منحصر به فرد زیبایی دارد.

سَرْو اَبَرکوه

سَرْو اَبَرکوه درختی ملی وطبیعی در استان یزد قرار دارد و سروی پنج هزار ساله است. در فرهنگ زرتشتيان آمده است به آن سرو زرتشت گویند. «سرو ابرکوه» دومین درخت کهنسال جهان است.

امامزاده سید نورالدین

امامزاده سید نورالدین احمد (ع) در یزد درمحلی به نام " گاپله " واقع شده که قدمت این بنا با روش قیاسی، به دوره صفوی برمی‌گردد.

کاروانسرای رباط زین‌الدین

کاروان‌سرای رباط زین‌الدین که شاهکار معماری دوره صفویه به ‌شمار می‌رود، تنها بنای مدور ایرانی است که به دستور"زین‌الدین گنجعلی خان ریگ" حکمران کرمان و به امر "شاه عباس ماضی" در قرن دهم هجری قمری ساخته شده است.

مسجد جامع یزد

مسجد جامع یزد، از ابنیه تاریخی و مذهبی استان یزد، هر ساله، گردشگران بسیاری را از سراسر ایران و جهان جذب می کند. این مسجد در دوره های تاریخی مختلفی ساخت و احیا شده است.

نارین قلعه

نارین قلعه، مهم‌ترین اثر تاریخی شهرستان میبد است که به نظر می رسد در گذشته از آن برای حفاظت از شهر و نیز برگزاری مراسم عبادی استفاده می‌شده است. در مورد تاریخ ساخت بنا، اطلاعات دقیقی در دست نیست.

باغ دولت آباد

باغ دولت آبادِ یزد در اواخر دوره افشاریه توسط محمد تقی خان معروف به خان بزرگ احداث گردید. این باغ كه یكی از باغهای بزرگ ایران و از آثار دوره افشاریه و زندیه می‌باشد دارای مرتفع‌ترین بادگیر شناسایی شده در ایران است.

چَک چَک

چَک چَک محل مخفی شدن نیک بانو از دست دشمنان پدرش یزدگرد، در دل کوه های اردکان است که با چک چک آب طی سالیان متمادی چناری تنومند در کنارشکاف نیز رشد کرده و هرساله زرتشتیان مراسم مهرگان را در این جا برگزار می کنند.

غار شگفت یزدان

غار شگفت یزدان روی قله کوهی به همین نام قرار دارد. این غار که در جریان ورود اسلام به ایران و فشار بر زرتشتیان به مدت سی سال آتش کاریان را در دل خود روشن نگه داشته بود، اکنون علاوه بر این جاذبه مذهبی به علت داشتن ستون های استلاگمیت و استلاگتیت نیز جذابیت دارد. هم چنین مسیر ورود به غار تجربه ای جدید و بی نظیر از غارنوردی خواهد بود.

زندان اسکندر

زندان اسکندر یا مدرسه ضیائیه در محله فهادان شهر یزد یکی از آثار دوران مغول است که با تغییر کاربری به مدرسه تبدیل شده تا جایگاه والای علم و دانش را در میان مردم این شهر نشان دهد.

خانه لاری ها

خانه لاری ها واقع در محله فهادان شهر یزد در میان مجموعه آثار تاریخی این شهر است. این بنا متعلق به دوران قاجاریه است که تجار لاری مهاجرت کرده به این شهر آن را بنا نهاده اند. بخش اعیان نشین این خانه چهارفصلی است و دو بخش اندرونی و بیرونی دارد. در بخش هنری این خانه نقاشی ها و تزیینات بسیار زیبایی دیده می شود. این خانه اکنون اداره میراث فرهنگی است.