درباره نقش رجب

سنت ایجاد سنگ نگاره از دیرباز در سرزمین ایران رونق داشته اما ظاهرا در دوره اشکانی کم فروغ شده بود اما  با روی کار آمدن پادشاهان ساسانی بار دیگر این رسم رواج یافته به اندازه ای که سه نقش رجب، فیروزآباد و رستم را منسوب به ساسانیان می دانند.

در شهر شیراز تخت جمشید و پاسارگاد و نقش رستم نزدیک به یکدیگر و بسیار مشهور هستند، لازم به ذکر می باشد مجموعه نقش رجب نیز نزدیک این آثار واقع شده است. در شمال شرقی شیراز، در سمت راست جاده منتهی به نقش رستم در شکاف کوهی چیزی شبیه غار دیده می شود که دارای چهار نقش برجسته است که به ترتیب ایجاد عبارتند از:
  • ديهيم بخشي به اردشير بابکان
  •  ديهيم بخشي به شاپور اول
  • شاپور اول و درباريان
  • کرتير موبد و سنگ نوشته منسوب به وي

دیهیم بخشی به اردشیر بابکان (224 تا 241 ترسايي)

اولین نقش برجسته ای که در ورود به شکاف به چشم می خورد، نقش دیهیم بخشی به اردشیر بابکان است. در این نقش برجسته، اردشير بابکان در سمت چپ و اهورامزدا در سمت راست ايستاده اند. اردشير دست چپ خود را به نشانه احترام بالا گرفته و با دست راست خود در حال گرفتن ديهيم يا حلقه شاهي از دست اهورامزدا است. اهورامزدا نيز شاخه اي از گياه مقدس را در دست چپ خود گرفته است.

پشت سر اردشير شخصي ايستاده که بادبزني را بر سر شاه گرفته است که اين شخص در تمام نقوش مربوط به اردشير ديده مي شود. در پشت سر اين شخص نيز شاپور اول ایستاده که دست راست خود را به نشانه احترام بالا گرفته است. دو زن که احتمالا نفر سمت راست همسر اردشير است در پشت سر اهورامزدا در حال اداي احترام هستند و ستوني آن ها را از اين مجلس جدا کرده است. دو کودک بين اهورامزدا و  اردشير ايستاده اند که کودک سمت راست نمادي از اهورامزدا است و کودک سمت چپ به احتمال زياد شاپور اول است.

دیهیم بخشی اهورامزدا به شاپور اول (241 تا 272 ترسايي)

دومين نقش برجسته در سمت راست نقش اردشير قرار دارد که نقش ديهيم بخشي اهورامزدا به شاپور اول، جانشين اردشير بابکان و دومين شاه ساساني است. هر دو ی آن ها لباس ‌هايي شبیه یکدیگر پوشيده‌اند که هماهنگ با مد دورۀ ساساني در ناحیه شکم پف کرده است.

اهورامزدا در سمت چپ و شاپور اول در سمت راست و هر دو سوار بر اسب هستند. اهورامزدا با دست راست حلقه شاهي را به سوي شاپور دراز کرده و شاپور نيز با دست راست خود روبان متصل به ديهيم را گرفته است. اسب ها نيز سرهاي خود را پايين گرفته و به صورت قرينه دستان خود را بالا گرفته اند. متاسفانه صورت هاي اهورامزدا و شاپور هر دو به شدت آسيب ديده اند. اين سنگ‌نگاره با پيروي از نگارۀ تحليف اردشير در نقش رستم ایجاد شده، البته در آن از دشمن شکست‌خورده سخني به ميان نيامده است.

شاپور اول و درباریان (241 تا 272 ترسايي)

سومين نقش برجسته در سمت چپ نقش اردشير و تقريبا روبروي نقش ديهيم بخشي به شاپور نقش شاپور اول و درباریان است. در این نقش، شاپور اول سوار بر اسب و در پشت سرش هرمز اول ،وليعهد شاپور، و هشت نفر از بزرگان و درباريان ساساني ايستاده اند. این نقش بزرگترين نقش برجسته و در سمت راست نقش رجب است که در آن شاه را با پیکری بزرگتر و سوار بر اسب نشان داده و متاسفانه در گذشته اعراب مهاجم از روي سبکسري به همهي صورت‌ها آسيب رسانده اند. شاه لباسی بسیار زیبا بر تن دارد و اسبش بسیار زیبا آراسته شده است.نه نفر از مقامات ارشد دربار در پشت سر شاه قرار دارند و یکی پس از دیگری کوچکتر می شوند و از نفرات آخر فقط بالاتنه آن ها دیده می شود.

علامت خاندان‌هاي بزرگ و اسپهبدان بر روي کلاه سه نفر از اين نه نفر دیده می شود. نخستين فردي که پشت سر اسب شاپور ايستاده، بزرگتر از دیگران و کاملا مشخص، هرمز اول است و با نشانه‌ي جانشين شاهي که روي کلاهش قرار دارد از دیگران متمایز شده است. این نشانه در سنگ نگاره بزرگ فیروزآباد، نقش پیروزی اردشیر بر اردوان پنجم، نیز روی کلاه ولیعهد شاپور دیده می شود. هشت نفر دیگر همگی کلاه گنبدي شکل به سر دارند.

حکاکی های جزئيات و تزیینات اسب با دقت بسيار انجام شده است. پاي چپ اسب از زمين بلند شده و گردنش با نرمش تمام قوس برداشته است. سر و بالاتنه‌ي شاه به جلو چرخيده و اين بر خلاف رسم معمول نقش‌هاي ساساني است.

بر سينه اسب شاپور، سنگ نوشته اي به سه خط يوناني، پارتي و پهلوي حجاري گشته که برگردان آن به فارسي چنين است:
"اين پيکري است از بغ مزداپرست خدايگان شاپور، شاه شاهان ايران و انيران (به معني غير ايرانيان) که چهره از يزدان دارد فرزند بغ مزداپرست خدايگان اردشير شاه شاهان که چهره از يزدان دارد نواده خدايگان پاپک شاه"

کرتیر موبد و سنگ نوشته منسوب به وی

چهارمين و آخرين نقش برجسته، کرتير موبد است. کرتیر، موبد مقتدر و با نفوذ معاصر پنج شاه ساساني بود و به دلیل نفوذش در دربار، مانویان را تارومار ساخت. اين نقش در کنار نقش ديهيم بخشي به اردشير و در سمت چپ آن حجاري شده است که در آن نيم تنه کرتير در حالي دیده می شود که دست راست خود را به نشانه احترام بالا گرفته است. همانند نقش رستم، کرتیر در این سنگ نگاره با زنجیری از مروارید درشت و نشانی قیچی دار برروی کلاهش شناخته شده اما در این سنگ نگاره در سمت راست اردشیر قرار گرفته است. در کنار نقش وي سنگ نوشته اي به خط پهلوي و در۳۱ خط حکاکی شده که بعضي از خطوط به مرور زمان ناخوانا شده اند اما به طور کلي از محتواي آن چنين بر مي آيد که در آن کرتير ضمن معرفي خود،خدماتي را که در راه دين زردشت انجام داده، بيان مي کند. واضح است که اين نقش برجسته مدت ها بعد از حجاري نقش اردشير حکاکی شده است.

اطلاعات گردشگری

مجموعه نقش رجب در 56 کیلومتری شمال شرقی شیراز، 3 کیلومتری شمال تخت جمشید، در سمت راست جاده منتهی به نقش رستم در شکافی در کوه که به نظر می رسد قبلا غاری بوده واقع شده است.

تاریخچه

برای بزرگداشت پیروزی اردشیر بابکان بر اردوان پنجم(آخرین پادشاه اشکانی) و دریافت دیهیم شاهی از اهورامزدا پنج نقش برجسته ایجاد شده که شماری از آن ها در نقش رجب، نقش رستم و فیروزآباد به چشم می خورد. جانشین اردشیر بابکان، شاپور اول، و کرتیر، موبد قدرتمند اوایل سلسله ساسانی، نیز نقش برجسته هایی دارند که در مجموعه نقش رجب قرار دارند.
 
نام: آسیا » ایران » شیراز » نقش رجب
گروه: مکان های معروف
 

مکان های دیدنی دیگر شیراز

 

دروازه قرآن

دروازه قرآن یکی از آثار مهم تاریخی ایران واقع در تنگه الله اکبر شیراز، در زمان عضد الدوله دیلمی ساخته شد. این بنا به جهت قرار گرفتن قرآن در بالای آن به دروازه قرآن، و همچنین به جهت ساختمان طاق مانند آن به طاق قرآن نیز مشهور است. دروازه قرآن در طول تاریخ چندین بار مورد مرمت و بازسازی قرار گرفته است.

آرامگاه حافظ

شمس الدین محمد ملقب به حافظ در 726 ه.ق در شهر شیراز چشم به جهان گشود. در دوران جوانی قرآن را تمام حفظ کرد. شغل اصلی او دیوانی و سپس شاعری بود. حاصل 69 سال زندگی پربار او "دیوان حافظ" شامل 500 غزل، 42 رباعی و محدودی قصیده است. حافظ پس از وفات در مکان مورد علاقه خود که امروز به حافظیه مشهور است به خاک سپرده شد.

آرامگاه سعدی

شیخ مُصلِح الدین مُشرف بن عَبدُالله سعدی در بین سالهای 606 -571 ه.ق در شیراز و خانواده ای متدین به دنیا آمد. پس از اتمام تحصیلات مقدماتی به مدرسه نظامیه بغداد رفت. تجربیات ارزشمند خود را که حاصل سفر به نقاط مختلف دنیا بود در دو اثر با نامهای بوستان و گلستان به رشته تحریر درآورد. شیخ در سال 691 ه.ق چشم از جهان فرو بست و در خانقاه خود دفن گردید.

آبشار مارگون

منطقه نمونه گردشگری آبشار مارگون واقع در سپیدان استان فارس لقب زیباترین آبشار استان فارس، ایران و خاورمیانه و مرتفع ترین آبشار چشمه ای جهان را به خود اختصاص داده و منشأ آب زلال و خنک این آبشار بی نظیر، از هزاران چشمه موجود در بدنه صخره کوه می باشد. علاوه بر آبشار منطقه اطراف نیز دارای طبیعت بسیار خاص، بکر و زیبایی است.

آرامگاه خواجوی کرمانی

کمال‌الدین ابوالعطاء محمودبن علی‌بن محمود کرمانی با تخلص خواجو در سده هفتم هجری در کرمان به دنیا آمد. او علاوه بر تبحر در شاعری، ریاضیدان، موسیقی دان، منجم و هیئت شناس زبده ای بوده و آثار متعددی نظیر مثنوی های شش گانه، دیوان و .... از او برجای مانده است. آرامگاه او در شیراز و کنار دروازه قرآن می باشد.

آرامگاه بی بی دخترون

بقعه بی بی خدیجه در شیراز، آرامگاه یکی از فرزندان امام سجاد، امام چهارم شیعیان است می باشد.این بقعه بدستور همسر امیر مبارزالدین، موسس سلسله آل مظفر ساخته شد. اما بعدها بر اثر زلزله تخریب و مجددا توسط محمد قلی خان ایلخانی مرمت و تجدید بنا گردید.

بازار وکیل

بازار وکیل بدستور کریمخان زند و مشابه بازار قیصریه لار و بازار اصفهان دوره شاه عباس، ساخته شده و از معروفترین بازارهای ایران است که تمامی امورات تجاری، مبادلات بازرگانان در این بازار انجام می شد. و براساس نوع اصناف و کاربری ها به بازارهای کوچکتر و مختلفی تقسیم شده است. بازار وکیل همچنان پابرجاست و کسب و کار در آن ادامه دارد.

آرامگاه شاهچراغ

سید امیر احمد فرزند ارشد امام موسی کاظم (ع) با مشهوریت خاص شاهچراغ در ششم ذیقعده متولد گردید. او با قافله هایی از خانواده و دوستداران برای دیدن امام رضا (ع) به ایران سفر می کند و مأمون از ترس انهدام حکومتش، دستور به توقف این قافله ها را می دهد و سید امیر در جنگ حاکم شیراز برعلیه بنی هاشم بشهادت رسید و در شیراز به خاک سپرده شد.

ارگ کریمخانی

ارگ کرمیخانی در سال 1180 ه.ق بدستور کریمخان زند در شیراز و با دو هدف عمده سکونت و پادشاهی زندیه بنا گردید. این ارگ از لحاظ بنای بیرونی کاملا نظامی و از لحاظ بنای درونی کاملا سکونی و با زیباییها و جلوه گری های خاصی ساخته شده است.

کاخ اردشیر بابکان

کاخ اردشیر بابکان 1800 سال پیش توسط اردشیر بابکان موسس سلسله ساسانیان بنا شد. این کاخ یکی از مهم‌ترین و اولین بناهای دوره ساسانی می باشد که هنوز آثار آن باقی است. از آنجایی که این بنا در کنار چشمه بنا شده و همچنین وجود آتشدان بالاتر از کاخ، به آتشکده فیروزآباد نیز معروف است. بررسیها احتمال کاخ بودن این بنا را نشان می دهند.

باغ عفیف آباد

باغ گلشن در دوران صفویه بنا شد که پس از این سلسله ویران گردید و در سال 1284 ه. ق قوام دوم این باغ را آباد نمود و عمارت کنونی آنرا ساخت که پس از مرگش به عفیفه خانم خواهرزاده قوام به ارث رسید و بهمین جهت نام عفیف آباد را بر آن نهادند.

باغ دلگشا

باغ دلگشا یکی از قدیمی‌ترین و زیباترین باغهای شیراز، که قدمت آن به دوره ساسانیان می رسد. این باغ نیز مورد توجه پادشاهان مختلفی بوده است. این باغ در نزدیکی قلعه ای با نام کهندژ و مجاورت آرامگاه سعدی و جنوب تنگ آب خان قراردارد. کاریز سعدی نیز از این باغ می گذرد.

باغ جهان نما

باغ جهان نما یکی از زیباترین و کهن ترین باغهای شهر شیراز است و همواره مورد توجه پادشاهان بوده است. عمارت کوشک این باغ توسط کریمخان زند مشابه باغ نظر، در مرکز باغ و به صورت هشت ضلعی و سبک کلاه فرهنگی و از جنس آجر است.

باغ ارم

باغ ارم باغی تاریخی و از زیباترین باغ های شهر شیراز که دارای طبیعتی منحصر به فرد و بی نظیر است. از تاریخ این باغ اطلاعات کاملی در دست نیست. این باغ دارای چند عمارت می باشد که عمارت اصلی در سه طبقه در مغرب باغ قرار گرفته است.

حمام وکیل

یکی از بزرگ‌ترین و ارزشمند ترین حمامهای تاریخی ایران حمام وکیل واقع در مرکز شهر شیراز است. این حمام از پیشرفته ترین اصول معماری زمان خود برخوردار بوده است. حمام که در سال 1187 هجری قمری به دستور کریمخان ساخته شد وحدود 11 هزار متر مربع مساحت دارد.

سرای مشیر

سرای مشیر نام مکان تاریخی در شهر شیراز واقع در جنوب بازار وکیل و از آثار باستانی دوره قاجار است. ابوالحسن خان مشیر الملک این بنا را در سال 1282 ه ق احداث کرده است.

دریاچه مهارلو

دریاچه مهارلو در 18 کیلومتری جنوب شرقی شهرستان شیراز قرار دارد. عمیق ترین قسمت آن حدود 2 تا 3 متراست آب آن بسیار شور و یکی از بزرگ‌ترین منابع نمک ایران به شمار می رود. گونه های مختلفی از جانوران وگیاهان درآن دیده می‌شود.

کاخ سروستان

کاخ ساسانی سروستان به احتمال قریب به یقین از آثار تاریخی دوره ساسانیان (پادشاهی بهرام گور پنجم) می باشد که توسط مهرنرسی، وزیر بهرام بنا شده و دارای جنبه ی تقدس بوده است.

بهشت گمشده

بهشت گمشده جایی در نزدیکی مرودشت شهر شیراز قرار دارد که طبیعت زیبایی دارد و زیستگاه پرندگان و پستانداران زیادی است.

پیست اسکی پولادکف

پیست اسکی پولادکف در شهرستان سپیدان شیراز با داشتن امکانات رفاهی و گردشگری فراوان در تمام سال پذیرای تعداد زیادی از مردم است.

غذاهای شیرازی - قسمت دوم

کوفته گشنیز ، آب پيازک (اشکنه)، قورمه به، کوفته هلو، دوپیازه، یخنی نخود و یخنی عدس کلم از غذاهای محلی شیراز هستند که به گردشگران پیشنهاد می شود.

غذاهای شیرازی - قسمت چهارم

آش سبزی، آش کارن، آش ماست، آش دوغ و آش انار از نمونه های آش شیرازی هستند که طرزتهیه آنها در این وبلاگ آورده شده است.

غذاهای شیرازی - قسمت سوم

بادام سوخته، رنگينک، حاجی بادام، شکر پنیر، حلوای کاسه و دوای آرد و روغن از جمله دسرهای شیرازی میباشد که به گردشگران پیشنهاد می شود.

غذاهای شیرازی - قسمت اول

قنبر پلو، شکر پلو، کلم پلو شیرازی، پاچه پلو، رب پلو، دمپخت جزو غذاهای محلی شیراز هستند.

سوغاتی های شیراز

در شیراز بهترین و تازه‌ترین عرقیات که هرکدام علاوه بر طعم، خواص دارویی و درمانی ویژه‌ای نیز دارند تهیه می‌شود.