درباره نارین قلعه

نارین قلعه یا نارنج قلعه، مهم ترین اثر تاریخی شهرستان میبد است. در مورد تاریخچه و کاربردهای این قلعه در زمان گذشته، روایات و نظرات متعددی وجود دارد. در حال حاضر، بقایای چندانی از این قلعه در دست نیست و تنها قسمت های ساخته شده از خشت، باقی مانده اند. در این مقاله، توضیحاتی در مورد این اثر تاریخی ارزشمند ارائه می شود.

نارینقلعه یا نارنجقلعه، قلعه ای است در شهر میبد، استان یزد که بقایای آن از گذشته ها به جا مانده است. این بنا، مهم‌ترین اثر تاریخى این شهراست. شواهد مورد تائیدی وجود ندارد که به طور قطعی نشان دهد، که این قلعه به چه منظور ساخته شده است. برخی معتقدند که این قلعه در ابتدا آتشکده بوده است، گروهی دیگر نیز گمان می کنند، حکمرانان از این قلعه برای فرماندهی و دفاع از شهر یا به اصطلاح به عنوان دژ استفاده می کرده اند.

دژهایی که در گذشته ساخته می شدند، بر حسب محل احداث، سه نوع مختلف داشتند که عبارتند از:
  • دژهایی که در جاهای مرتفع ساخته می شدند.
  • دژهایی که در زمین های مسطح و دشت ها ساخته می شدند.
  • دژهای دسته سوم، دژهایی هستند که در داخل دژهای بزرگ‌تر ساخته می شدند، این دژها همان نارین قلعه ها هستند.
در گذشته پادشاهان و حکمرانان در درون قلعه های بزرگ زندگی می کردند. در این قلعه ها، بخشی به نام ارگ وجود داشت که در واقع مرکز فرماندهی و اداری محسوب می شد و از آن به عنوان انبار و محل زندگی کارکنان نیز استفاده می شد.

به هنگام ساخت دژها یا قلعه ها، ابتدا حصار آن ساخته می شد، حصار خشتی یا گلی قلعه باید طوری ساخته می شد که ظرفیت رفت و آمد چند سوار را به طور همزمان داشته باشد. از آن جا که حصار نارین قلعه نیز از خشت ساخته شده است و خشت پایداری و دوام زیادی دارد، هنوز هم آثاری از آن برجای مانده است. برای هر قلعه، تعدادی برج دیدبانی هم می ساختند. علاوه بر این، در قلعه ها چند دروازه نیز وجود داشت. دروازه های چهارگانه نارین قلعه میبد عبارتند از:
  • دروازه شمس آباد یا فارس
  • دروازه کنسویه و رباط
  • دروازه کوچک
  • دروازه بشنیان
هزاران سال پیش، ایرانیان خدایگان طبیعت را می پرستیدند و برای راز و مناجات با آن ها، به جاهای مرتفع می رفتند و به این ترتیب نیایشگاه های متعددی را در این محل ها ساختند. علت اینکه عده ای تصور می کنند که بخشی از این قلعه ها در گذشته آتشکده و محل عبادت بوده اند، این است که در این قلعه ها میدان هایی وجود دارد که در وسط آن ها، آتشگاه یعنی محلی برای قرار دادن آتش، قرار دارد. در اطراف این آتشگاه‌ها نشیمن گاه‌هایی نیز وجود دارد.

علاوه بر قسمت های مختلفی که در خود قلعه وجود دارد، بخش های مختلفی مثل بازار، آب انبار، کاروانسراها، آسیاب ها و حتی دخمه ها نیز در کنار آن ها ساخته می شد.

اطلاعات گردشگری

نارین قلعه، قلعه ای هفت طبقه، با مساحتی بالغ بر سی هزار متر مربع و ارتفاع حدودا 40 متر از سطح زمین، بر فراز تپه ای مشرف به شهرستان میبد قرار دارد. بخش‌های اصلی قلعه عبارتند ازبرج ها، حصارها و دربندها.

گرداگرد حصار پایینی قلعه که در اطراف قسمت اعظم شهر میبد ساخته شده است خندقی وجود دارد. در اطراف حصارها و بالای برج ها، دندانه هایی به نام کنگره ساخته شده است. اگر به هنر و معماری گذشته و مخصوصا دوره هخامنشی نظری بیافکنیم، نقش و حضور این کنگره ها را در همه جا متوجه می شویم. کنگره ها علاوه بر زیبایی قلعه ها، نقش های حفاظتی نیز داشته اند. در قسمت بالای حصار، محل هایی به نام سنگ انداز می ساختند و از آن ها برای نگه داشتن سنگ ها و گلوله ها اسستفاده می کردند.

همان طور که پیش از این گفتیم، یکی از کاربرد های قلعه ها در گذشته، این بود که پادشاهان و حتی کارگزاران آن ها در این محل ها زندگی می کردند. از این رو این قلعه ها دارای اتاق های بسیاری بوده اند که در حال حاضر تنها بعضی از آن ها بر جای مانده اند.

برج ها بخش لاینفک قلعه ها می باشند. نارین قلعه چهار برج دارد که به شکل گرد ساخته شده اند و امروزه تنها بخش مرکزی آن ها برجای مانده است.

تاریخچه

در مورد تاریخ ساخت قلعه نظرات متفاوتی وجود دارد. برخی آن را مربوط به دوره پیش از ظهور اسلام و اشکانیان می دانند. یک اعتقاد محلی مبنی بر اینکه این قلعه به دوره سلیمان نبی مربوط می شود هم وجود دارد. عده ای با توجه به خشت های به کار گرفته شده در بنا آن را متعلق به دوره پیش از هخامنشی می دانند. از سوی دیگر، مصالح به کار گرفته شده در ساخت بنا، سبک معماری آن و سکه های ضرب شده ساسانی بر جای مانده از آن دوران در این شهر، نشان می دهند که این بنا به دوره ساسانی یا پارت ها برمی گردد. البته، این واقعیت را نباید نادیده گرفت که حکومت ساسانی، حکومتی مذهبی سرسخت بود و در مقابل حکومت آزادی خواه اشکانی ظاهر شد، آن ها بسیاری از کارهای اشکانیان را به نام خود ثبت کردند. در تاریخ آمده است که در دوره مظفریان، بازسازی هایی بر روی این قلعه انجام شده است.

بخشی ازاین قلعه در گذشته و قبل از ظهور اسلام، محل عبادت و نیایش آتش پرستان بوده است. از سوی دیگر، از این قلعه برای محافظت از شهر در برابر تهاجمان نیز استفاده می شده است. یکی از جنگ هایی که در این محل برگزار شده و در تاریخ ثبت شده است، جنگ آل مظفر و چوپانیان در قرن هشتم هجری بوده است. به هر حال عده ای این قلعه را مرکز نظامی و اداری و برخی دیگر آن را یک عبادتگاه می دانند.

در مورد تاریخچه ساخت نارین قلعه روایات متعددی وجود دارد که در اینجا به برخی از آن ها اشاره می کنیم:
  • این قلعه، به فرمان سلیمان نبی و به دست یک دیو ساخته شد.
  • این قلعه به دست مادها در زمان جنگ های داخلی ساخته شد.
  • این قلعه همان دژ سفید شاهنامه است.
  • پایه های شهرمیبد به دست کیومرث ریخته شد. مادها، پارس ها، اشکانیان و ساسانیان به این شهر آمدند و مهبود یکی از سرداران ساسانی این قلعه را ساخت.
  • سفال هایی که در اطراف این قلعه پیدا شده اند، به دوران ایلامی ها مربوط می شوند. به همین دلیل قدمت این بنا را بیش از چهار هزار سال می دانند.
 
نام: آسیا » ایران » یزد » نارین قلعه
گروه: مکان های معروف
 

مکان های دیدنی دیگر یزد

 

يخچال گنبدي ميبد

يخچال ميبد قديمي‌ترين يخچال گنبدي و خشتي ايران، در 50كيلومتري شمال يزد قرار دارد. به لحاظ زيست‌بومي جزو سازه‌هاي سازگار محسوب مي‌شود و يك مجموعه معماري شگفت‌انگيز به شمار مي‌آيد كه تمام فرايند يك كارخانه يخ‌سازي را در يك مكان به دست مي‌دهد.

دخمه زرتشتيان

دخمه زرتشتيان يا برج خاموشان مكاني براي درگذشتگان، در آيين زرتشتي است. اين دخمه‌ها از جاذبه‌هاي ارزشمند فرهنگ ايران به‌شمار مي‌آيند. زرتشتيان درگذشتگان خود را در بخش‌هاي كودكان، زنان و مردان در اينجا قرار مي‌دادند تا جسد آنها خوراك كركس‌ها شود و استخوا‌ن‌هاي اجساد را در مركز اين برج دفن مي‌كردند.

آتشکده یزد

آتشکده یزد، محل نگهداری آتش مقدس، نیایشگاه زرتشتیان و یکی از جاذبه های گردشگری شهر یزد است. این آتشکده در قرن اخیر ساخته شده است، اما قدمت آتشی که درون آن شعله ور است به بیش از 1500 سال پیش برمی گردد.

مسجد امیرالمومنین

مسجد امیرالمومنین واقع در منطقه زارچ یزد، از مساجد بسیار فعال، شناخته شده و از بناهای تاریخی است که در آن، جنبه های مذهبی، فرهنگی و گردشگری در هم آمیخته شده است. این مسجد به دلیل معماری منحصر به فردی که دارد، سالانه پذیرای جمع کثیری از گردشگران سراسر جهان می باشد.

پیر هِریشت

زیارتگاه پیرهریشت، یکی از زیارتگاه های زرتشتیان یزد است. گمان می شود گوهربانو یکی از کنیزان یزدگرد ساسانی در این محل ناپدید شده است. این زیارتگاه محل برگزاری بسیاری از مراسم ها وجشن های بهاری زرتشتیان منطقه و پذیرای زرتشتیان سراسر جهان است.

زیارتگاه پارس بانو

زیارتگاه پارس بانو، یکی از زیارتگاه های زرتشتیان در استان یزد است که هرساله پذیرای تعداد بیشماری از زرتشتیان سراسر کشور است. بنا به گزارشات تاریخی این زیارتگاه محل ناپدید شدن خاتون بانو دختر یزدگرد سوم، پس از گریز از فارس است.

مسجد فهرج

يكي از نمونه‌هاي نادر تمدن ايراني مسجد جامع فهرج، واقع در 30 کیلومتری شرق یزد است که معماری پیش از اسلام ایران را به معماری دوران اسلامی پیوند می‌دهد و يك اثر کم نظیر از دوران انتقال به‌شمار مي‌آيد.

بقعه سيد گل‌سرخ

بقعه گل‌سرخ در محله سرچم يزد علاوه بر جاذبه گردشگري نمونه‌اي از تاريخ فرهنگي ـ ديني گذشتگان است كه امروزه نيز كاربرد آن در بين مردم نمايان است. در اين بقعه آثار خطي نستعليق و هنر‌هاي زيباي كاشيكاري و طرح‌هاي اسليمي را مي‌توان ديد.

گنبد عالی ابرکوه

گنبد عالی ابرکوه، بنای برج مانندی است که از دوران دیلمیان بر فراز کوه سنگی شهرستان ابرکوه قرار دارد و معماری ظریف آن آنقدر ساده و زیباست که نظر هر بیننده ای را به خود جلب می کند.

مسجد زردک

مسجد زردک در شمال غرب شهرستان اردکان قرار دارد، قدیمی‌ترین مسجد شهرستان اردکان و قدمت آن به قرن پنجم بر می‌گردد. به علت مقاومت بسیاری که دارد به گنج گلین معروف است و همچنین گچ‎‌بری منحصر به فرد زیبایی دارد.

سَرْو اَبَرکوه

سَرْو اَبَرکوه درختی ملی وطبیعی در استان یزد قرار دارد و سروی پنج هزار ساله است. در فرهنگ زرتشتيان آمده است به آن سرو زرتشت گویند. «سرو ابرکوه» دومین درخت کهنسال جهان است.

امامزاده سید نورالدین

امامزاده سید نورالدین احمد (ع) در یزد درمحلی به نام " گاپله " واقع شده که قدمت این بنا با روش قیاسی، به دوره صفوی برمی‌گردد.

خانه کلاهدوزها

خانه کلاهدوزها که هم اکنون به "موزه آب" تبدیل شده در شمال میدان امیرچقماق یزد قرار دارد. بنای این خانه متعلق به تاجری خوش‌آوازه به نام "سیدعلی‌اکبر کلاهدوز" است که درسال 1312هجری قمری ساخت آن به پایان رسیده است.

کاروانسرای رباط زین‌الدین

کاروان‌سرای رباط زین‌الدین که شاهکار معماری دوره صفویه به ‌شمار می‌رود، تنها بنای مدور ایرانی است که به دستور"زین‌الدین گنجعلی خان ریگ" حکمران کرمان و به امر "شاه عباس ماضی" در قرن دهم هجری قمری ساخته شده است.

مسجد جامع یزد

مسجد جامع یزد، از ابنیه تاریخی و مذهبی استان یزد، هر ساله، گردشگران بسیاری را از سراسر ایران و جهان جذب می کند. این مسجد در دوره های تاریخی مختلفی ساخت و احیا شده است.

باغ دولت آباد

باغ دولت آبادِ یزد در اواخر دوره افشاریه توسط محمد تقی خان معروف به خان بزرگ احداث گردید. این باغ كه یكی از باغهای بزرگ ایران و از آثار دوره افشاریه و زندیه می‌باشد دارای مرتفع‌ترین بادگیر شناسایی شده در ایران است.

چَک چَک

چَک چَک محل مخفی شدن نیک بانو از دست دشمنان پدرش یزدگرد، در دل کوه های اردکان است که با چک چک آب طی سالیان متمادی چناری تنومند در کنارشکاف نیز رشد کرده و هرساله زرتشتیان مراسم مهرگان را در این جا برگزار می کنند.

غار شگفت یزدان

غار شگفت یزدان روی قله کوهی به همین نام قرار دارد. این غار که در جریان ورود اسلام به ایران و فشار بر زرتشتیان به مدت سی سال آتش کاریان را در دل خود روشن نگه داشته بود، اکنون علاوه بر این جاذبه مذهبی به علت داشتن ستون های استلاگمیت و استلاگتیت نیز جذابیت دارد. هم چنین مسیر ورود به غار تجربه ای جدید و بی نظیر از غارنوردی خواهد بود.

زندان اسکندر

زندان اسکندر یا مدرسه ضیائیه در محله فهادان شهر یزد یکی از آثار دوران مغول است که با تغییر کاربری به مدرسه تبدیل شده تا جایگاه والای علم و دانش را در میان مردم این شهر نشان دهد.

خانه لاری ها

خانه لاری ها واقع در محله فهادان شهر یزد در میان مجموعه آثار تاریخی این شهر است. این بنا متعلق به دوران قاجاریه است که تجار لاری مهاجرت کرده به این شهر آن را بنا نهاده اند. بخش اعیان نشین این خانه چهارفصلی است و دو بخش اندرونی و بیرونی دارد. در بخش هنری این خانه نقاشی ها و تزیینات بسیار زیبایی دیده می شود. این خانه اکنون اداره میراث فرهنگی است.