درباره دیوار گرگان

دیوار گرگان یا سد اسکندر یا سد سکندر یا سد پیروز یا سد انوشیروان یا قزل آلان یا مار سرخ یا دیوار سرخ طولانی ترین اثر معماری ایران باستان است که در دشت گرگان و ترکمن صحرا قرار دارد و با طول 200 کیلومتر پس از دیوار چین بزرگترین دیوار دفاعی جهان و دومین دیوار تاریخی قاره آسیا است. این دیوار مانعی در برابر بیابان گردان آسیای میانه بوده و از کنار دریای خزر در ناحیه گمیشان آغاز شده و در کوه های پیش کمر محو می شود.

در طول مسیر یک نظام مهندسی پیشرفته و کاری منسجم می بینیم که حاکی از دانش قبلی از نیازهای نظامی و اقتصادی و روش خاص معماری و شهرسازی ایران باستان است. بنابراین ساخت این دیوار کاری عجولانه و دربرابر فشار دشمن نبوده بلکه با طراحی فبلی صورت گرفته است. وجود 36 قلعه نظامی و خندق های وسیع برای مواجهه با خطرات و تهدیدات و سیستم آبرسانی و آثار برجای مانده از کوره های آجرپزی برای ساخت دیواری روی دشت گرگان و ارتفاعات البرز، تحسین همه پژوهشگران و گردشگران را برانگیخته است. استفاده از مصالح و نیروی انسانی بومی هر منطقه و پختن آجر و ساخت خشت از خاک هر منطقه، باعث ساخت مستحکم ترین دیوار دفاعی جهان شده است.

نامگذاری

به دلیل اهمیت ایالت هیرکانیا یا گرگان امروزی در تاریخ ایران و موقعیت این دیوار که از نزدیک شهر و رود گرگان می گذرد، این دیوار را دیوار گرگان نامیده اند. این دیوار که از  آجرهایی قرمز رنگ ساخته شده به مار یا دیوار سرخ نیز شهرت دارد.

اهمیت تاریخی و جهانی

دیوار گرگان بعد از دیوار چین و دیوار سیمز آلمان، سومین دیوار بزرگ تاریخی جهان است که حتی از بخش هایی از دیوار چین قدمت بیشتری دارد. دیوار گرگان از دیوار هاردیان نیز طولانی تر است که امپراتور هاردیان در مرز انگلستان و اسکاتلند احداث کرد. دیوار گرگان طولانی ترین اثر تاریخی کشور و بزرگترین دیوار آجری دنیاست.
مهندسی ساخت دیوار نیز رقابت مهندسان ساسانی را با رومیان نشان داده و حاکی از بینش و آگاهی بالای آنان از تاریخ و معماری جهان و اروپاست.
دیوار گرگان در تابستان 1378 با شماره 2345 در فهرست آثار ملی قرار گرفته و امیدواریم در فهرست آثار جهانی نیز قرار بگیرد.

مسیر دیوار

این دیوار در مسیر 200 کیلومتری خود یک وقفه و سه تغییر جهت دارد که به شکل جداگانه به این شکل است:
  • شروع: ساحل کمش تپه در جنوب رود اترک و شمال بندر ترکمن – شمال گرگان رود – دشت های ترکمن – آق قلا – گنبد کاووس – کلاله – کوه های پیش کمر
  • ... وقفه ای 3 کیلومتری: بالای ارتفاعات عرب داغ – دامنه های شیب دار دره خواجه طوق – کوه نقد علی
  • حرکت به سمت شرق: جنوب گرگان رود – روستاهای چترکروک، یساقلیق، عزیزآباد پایین – جنوب و غرب گرگان رود – روستای قره یسر – صخره های گرگر – روستای گرگان دوز
  • حرکت به سمت شرق: روستای زاو پایین
  • حرکت به سمت جنوب:غرب روستای زاو پایین – دره زاو پایین – صخره های بیلی کوه در پارک ملی گلستان
لازم به ذکر است که کاوش ها برای یافتن محل دقیق انتهای دیوار ادامه دارد.

کاوش ها

باستان شناسان کاوش ها بر روی این دیوار را از صد سال پیش آغاز کرده اند و درهر مرحله اطلاعات ارزشمندی به دست آورده اند و این کار هنوز هم ادامه دارد.
در سال 1378 عملیات احداث سد گلستان آغاز شد و بخشی از دیوار در محدوده زهکشی قرار گرفت که البته دو کانال از زیر دیوار هدایت شد و دیوار حفظ شد.
در سال 1381 شش مرحله کاوش صورت گرفت و اطلاعات زیادی به دست آمد و طول دیوار 200 کیلومتر برآورد گردید. طبق برخی نوشته ها این دیوار تا مرو ادامه داشته و احتمال دارد طول آن بیشتر از 200 کیلومتر باشد. همچنین دیوار تمیشه دیوار دیگری در جنوب دیوار گرگان است که احتمال می رود بخشی از دیوار گرگان باشد.
نمونه هایی از آجرهای دیوار در خط ساحلی خزر و خلیج گرگان دیده شده که باعث شده کاوش های آینده دیوار برای زیر آب و به کمک غواصان برنامه ریزی شود.

شرایط فعلی دیوار

از کل طول 200 کیلومتری دیوار تنها 35 کیلومتر آن باقی مانده که از ارتفاعات پیش کمر تا روستای زاو در پارک ملی گلستان است و بخش هایی نیز با حفاری از زیر خاک بیرون آمده است.

برای محافظت از دیوار اکنون در قسمت هایی از آن میله گذاری شده است. راندن خودرو بر روی بخش های ریخته شده و استفاده از آجرها برای ساختمان سازی و عدم رعایت حریم دیوار از طرف سازمان های دولتی خسارات زیادی به دیوار وارد کرده است.

اطلاعات گردشگری

دیوار گرگان از شرق دریای خزر در خواجه نفس شروع شده و پس از عبور از شمال آق قلا و گمیشان و شمال گنبد در کوه های پیش کمر محو می شود.

تاريخچه

در مورد قدمت این دیوار در کتب مختلف نقل قول های مختلفی آمده است اما نمونه برداری تیم باستان شناسی ایرانی و بریتانیایی نشان داد این دیوار در قرن 5 یا 6 بین سال های 429 تا 526 و طی 94 سال ساخته شده است. هم چنین این مطالعات نشان می دهد بخشی از دیوار که بین دریای خزر تا کوه های پیش کمر است زودتر بخش دیگر آن ساخته شده است.

جنگ های مداوم پادشاهان ساسانی با امپراتوری روم شرقی و تهدیدهای قوم هون و دیگر اقوام از سمت شمال دلیلی شد که یکی از پادشاهان ساسانی با احداث این دیوار راه عبور این اقوام را در فاصله کوه های قفقاز و ساحل دریای خزر ببندد. پیروز یکی از پادشاهان ساسانی است که در سال های 459 تا484 با قوم هون مبارزه می کرده و مدتی را در گرگان سپری کرده است و به همین دلیل احتمال دارد این دیوار در زمان پیروز ساسانی احداث شده باشد. احتمال دیگر آن است که این دیوار قبل یا پس از پیروز ساخته شده باشد.
 
نام: آسیا » ایران » گرگان » دیوار گرگان
گروه: مکان های معروف
 

عکس های دیوار گرگان

 

مکان های دیدنی دیگر گرگان

موزه گرگان

در پارک شهر گرگان کاخ موزه ای ارزشمند قرار دارد که ساخت آن به سال 1317 برمی گردد. در این کاخ آثار باستانی ارزشمندی مربوط به 7200 سال تاریخ ایران، تندیس های مشاهیر گرگان، اشیای خاندان پهلوی، غرفه های مردم شناسی و سنگ قبرهای زیبا و قدیمیی دورتادور حیاط دیده می شود.

نهارخوران

نهارخوران از جمله تفرجگاه های قدیمی شهر گرگان است که علاوه بر طراوت و سرسبزی خاص شمال با داشتن جاذبه های گردشگری و امکانات رفاهی مناسب همه ساله جمعیت زیادی از گردشگران را به سوی خود می کشاند.

پارک جنگلی النگ دره

در 5 کیلومتری جنوب غربی گرگان در استان گلستان و در محور نهارخوران جنگلی بسیار دیدنی خودنمایی می کند که رودخانه ای از جنوب تا شمال آن جاری است و سه چشمه در مسیر آن قرار دارد. همچنین انبوه درختان جنگلی نسیمی خنک و معطر را بر جان گردشگران می نشاند.

مسجد جامع گرگان

مسجد جامع گرگان يكي از آثار دوره سلجوقیان از سده‌هاي پنجم و ششم هجری به یادگار مانده است. در بعضی از آثار تاریخی آمده که این مسجد به امر گوهر شاد آنی ساخته شده است. عده ای از تاریخ شناسان هم بیان می کنند که بانی برپایی این مسجد معلوم نیست.این مسجد در محله نعلبندان در گرگان واقع شده و یک گورستان از همان زمان برپایی مسجد جامع در آن احداث شده است.

برج رادکان کردکوی

برج یا میل رادکان در روستای کردکوی شهر گرگان استان گلستان قرار دارد. این برج با بیش از هزار سال قدمت ابتدا مورد استفاده بازرگانان جاده ابریشم بوده و بعدها مقبره سازنده خود یعنی ابو جعفر محمدبن وندربن باوندی شده است. این بنا جزء هزاران برج آرامگاه های باستانی کشور و با شماره 145 در فهرست آثار ملی ثبت شده است. این برج در عین سادگی چند کتیبه را در خود جای داده که بر اهمیت آن را دوچندان کرده است.

قلعه موران

راميان در استر آباد گرگان باقدمت تاريخي کهن سرزميني است که دارای آبشارها و جويبارهای بسیار و همچنین جنگل ها و چشم اندازهاي زيباي طبيعي می باشد. این قلعه بر فراز قله ای بلند از نواحی استر آباد قرار دارد. این منطقه دارای قدمت تاریخی و یکی از جاذبه های گردشگری در کشور،ایران است.

روستای باستانی و ییلاقی زیارت

روستای ییلاقی زیارت در استان گلستان به عنوان یکی از 10 روستای تاریخی کشورمان است که دارای ارزش و بافت تاریخی می باشد. چشمه های آبگرم و معدنی این منطقه بسیار آرامش بخش و سبب بهبود درد های عضلانی می شود.

مشخصات دیوار گرگان

دیوار گرگان یا سد اسکندر یا سد پیروز یا سد انوشیروان یا قزل آلان یا مار سرخ یا دیوار سرخ از طولانی ترین اثر معماری ایران باستان می باشد که در دشت گرگان و ترکمن صحرا قرار دارد و کاربردهای زیادی دارد.

مدرسه عمادیه

مدرسه علمیه عمادیه در قلب استان گرگان با معماری خاص و زیبای خود بیش از پانصد سال قدمت دارد. این مدرسه با توجه به کاربری قدیمی اش همچنان به عنوان مدرسه علوم دینی وحوزوی در تربیت علاقه مندان به این رشته از علوم، در خور توجه است.

تورنگ تپه

تورنگ تپه یکی از آثار باستانی کشورمان است که در شهر گرگان، در دهکده ای به نام "تورنگ تپه" قرار دارد. قدمت بسیار کهن و تاریخی این بنا به عصر پیش از آریایی ها می رسد.