مشخصات دیوار گرگان

دیوار گرگان یا سد اسکندر یا سد پیروز یا سد انوشیروان یا قزل آلان یا مار سرخ یا دیوار سرخ طولانی ترین اثر معماری ایران باستان است که در دشت گرگان و ترکمن صحرا قرار دارد و با طول 200 کیلومتر پس از دیوار چین بزرگترین دیوار دفاعی جهان و دومین دیوار تاریخی قاره آسیا می باشد.
می گویند که این دیوار برای جلوگیری از تاخت و تاز قبایل صحرانورد بنا شده بود و مانعی در برابر بیابان گردان آسیای میانه بوده که از کنار دریای خزر در ناحیه گمیشان آغاز شده و در کوه های پیش کمر محو می شود.
این نظام مهندسی پیشرفته و کاری منسجم که در این دیوار دیده می شود، حاکی از دانش قبلی از نیازهای نظامی و اقتصادی و روش خاص معماری و شهرسازی ایران باستان است.

طول و عرض دیوار گرگان

طی تاریخ در متون مختلف اعداد مختلفی در مورد طول و عرض دیوار گفته شده اما تحقیقات اخیر باستان شناسان ایرانی و بریتانیایی طول دیوار را 200 کیلومتر و عرض آن را در دشت 10 متر و در کوهستان ها کمتر از 3 متر برآورد کرده است. در کتب تاریخی نوشته شده که 30 هزار سرباز در طول دیوار مستقر می شدند که با این اعداد مطابقت دارد. تاکنون نیز در حفاری ها 2000 متر مربع از دیوار حفاری شده است.

آتشگاه و استراحتگاه

تاکنون در کاوش های صورت گرفته یک آتشگاه و استراحتگاه مخصوص سربازان در مجاورت دیوار کشف شده است.

مصالح

در مورد جنس مصالح به کاررفته نیز نقل قول های مختلفی در کتب تاریخی دیده شده است. بخشی از دیوار در روستای گوگجه در شمال کلاله از زیر خاک بیرون آمده و نشان می دهد در ساخت این دیوار از آجرهای بزرگ استفاده شده است و این امر با نتایج تحقیقات باستان شناسان ایرانی و دانشگاه های خارجی مطابقت می کند.

خاک حاصل از کندن خندق در کنار دیوار با کاه خرد شده ریز و درشت ترکیب شده و خوب ورز داده می شده و در قالب هایی به ابعاد 40 در 40 و 38 در 38 و 37 در 37 و همگی به قطر 10 سانتی متر قرار می گرفتند. این آجرها در کوره های آجرپزی خوب پخته می شده و به وزن 21 تا 24 کیلوگرم در می آمده است. در هنگام چیدن آجرها، آن ها کاملا شاقول می کردند و با ملات گل و آهک به قطر 1 تا 2 سانتی متر کاملا روی یکدیگر محکم می کردند. ورز خوردن و پخته شدن خوب آجرها، آن ها بسیار باکیفیت و مقاوم می کرد و جالب است که اثرات انگشت سبابه به اشکال مختلف و ردپای بعضی از حیوانات اهلی روی آجرها دیده می شود که شاید علامت مخصوص کارگاه تولید یا واحد شمارش باشد.

کوره های آجرپزی

برای احداث دیواری به این عظمت لازم بود که برای تهیه و تولید آجرها، در طول مسیر کوره های آجرپزی ایجاد شده باشد. در بررسی های باستان شناسان بیش از 100 کوره آجرپزی پراکنده و متمرکز شناسایی شده است که تاحدی سالم هستند و اطلاعات زیادی به دست می دهند.

کوره های آجرپزی در جنوب دیوار خیلی ساده ساخته شده بودند: زمین را به عمق حداکثر 2 متر با ابعاد 8 در 5 یا 8 در 6 خلاف جهت باد به سمت شرق به غرب یا شمال به جنوب حفر می کردند و در آن 11 ردیف خشت یا آجر و با فاصله 10 تا 15 سانتی متر از یکدیگر قرار می دادند که به شکل سکوهایی درمی آمد. این فاصله برای عبور گرما و حرارت حاصل از سوخت مواد سوختنی داخل کوره و درنتیجه پخت بهتر آجرهای چیده شده تعبیه شده بود. کوره ها به شکل هلالی و طاق ضربی بوده و برای جلوگیری از سوختن شدید سکوها آن ها را با اندود کاهگل می پوشاندند. از این کوره ها استفاده زیادی شده و سوخت آن ها از چوب های درختان و خار و نی های کنار رودخانه ها تامین شده بود.

خندق

از دیرباز استفاده ایرانیان از خندق در جنگ ها بسیار رواج داشته است و در طول مسیر این دیوار دفاعی نیز از ساحل شرقی دریای خزر تا کوه های پیش کمر خندق حفر شده است. طول این خندق در نواحی پست 30 متر و در نواحی کوهستانی تا 10 متر است.

جالب است که سازندگان این دیوار در حفر خندق از اختلاف شیب زمین در شرق و غرب استفاده کرده اند که به ترتیب 25+ و 25- است و با آبگیری خندق از طریق گرگان رود مانع نفوذ دشمن می شدند.

نکته دیگر آنکه خاک خندق نیز بلااستفاده نمانده و مطالعات نشان داده که این خاک نیز ماده اولیه تهیه خشت و آجر دیوار بوده است. شواهدی نیز وجود دارد که این خاک در سمت جنوب دیوار تخلیه می شده تا در درگیری نظامی جان پناه سربازان باشد.

امروزه در بخشی از این خندق ها کشاورزی می شود و یا به شکل زهکشی از آن ها استفاده می شود. کاوش های باستان شناسی شواهدی از لایروبی و پاک سازی و آبگیری خندق در ادوار مختلف و حتی بقایایی از سفال و استخوان های جانوران را به دست آورده که این بقایا نشان سکونت در قلعه های مجاور است. حتی آجرهایی که از دیوار کنده شده و داخل خندق افتاده اند نیز کشف شده است.

قلعه

قلعه ها یکی دیگر از ابزارهای دفاعی بوده که برای محافظت از نگهبانان در نقاط حساس و قابل نفوذ در کنار دیوار و دور از دسترس سریع دشمن احداث شده اند.
  • در طول این دیوار 35 قلعه و 3 برج نگهبانی در بخش جنوبی و پشت دیوار احداث شده است. هم چنین در امتداد ضلع جنوبی دیوار 20 قلعه نسبتا بزرگ و با فواصل دور و نزدیک احداث شده که بزرگترین آن 238 هکتار است.
  • این قلعه ها به شکل مستطیل و مربع و تعدادی نیز به شکل چندضلعی نامنظم هستند که در پیرامون آن ها حصاری است و در خارج آن ها خندق هایی قرار دارد. با فواصل منظم و در چهارگوشه دیوار برج های نگهبانی دایره شکلی وجود دارد که کمی به سمت بیرون آمده و باعث استقامت قلعه شده و آن را زیبا کرده است.
  • متناسب با موقعیت قلعه برای آن چند ورودی درنظرگرفته شده که احتمالا با پلی متحرک از روی خندق عبور کرده و وارد قلعه می شده اند. احتمالا در اطراف قلعه دروازه یا بارو و محل نگهداری حیوانات و اتاق استراحت سربازان و ساکنان و انبار آذوقه و علوفه وجودداشته است.
  • مصالح قلعه آجر و خشت هایی به قطر 10 و به ابعاد 40 در 40 و 38 در 38 بوده که در کوره های آجرپزی نزدیک آن ها ساخته می شده است. فضاهای داخلی که کمتر در معرض هوا و رطوبت بوده با خشت ساخته شده است.
  • تحقیقات روی یکی از این قلعه نشان می دهد که حداقل تا یک قرن پس از ساخت فعال بوده و به دلایلی از جمله نیاز به سربازان بیشتر در جنگ با بیزانس یا اعراب متروکه شده است.
  • در کاوش ها دو قلعه کشف شده که در اندازه های 120 در 120 و 240 در 300 هستند.

تاسیسات آب رسانی

یکی دیگر از جلوه های هنر معماری ایرانی و ذوق و هنر و دانش مهندسان ایران باستان در ساخت این دیوار استفاده بهینه از آب گرگان رود است. آن ها با استفاده از اختلاف شیب زمین در ساحل دریای خزر و گرگان رود برای تامین آب کانال هایی حفر کرده اند که مصارف مختلفی داشته است ازجمله آب شرب ساکنان و احشام، آبیاری زمین های کشاورزی، آبگیری خندق ها در زمان جنگ و تهیه و تولید خشت های دیوار. این کانال ها که به موازات گرگان رود و به تناسب دوری ونزدیکی آن حفر شده اند، هم اکنون نیز با کمی لایروبی مورد استفاده قرار می گیرند.

تاکنون بیش از 50 کیلومتر از این کانال ها شناسایی شده اند. طویل ترین کانال در امتداد دیوار و از شرق به غرب حفر شده و بیش از 10 کیلومتر طول، 25 تا 30 متر عرض و 3 تا 5 متر عمق دارد.
برای هدایت آب  به سمت قلعه در یک نقطه به ناچار کمتر از 500 متر از عرض گرگان رود را خاک ریزی کرده اند که این امر نشان توانایی سازندگان دیوار و کانال ها بوده است.
 
نام: آسیا » ایران » گرگان » مشخصات دیوار گرگان
گروه: مکان های معروف
 

عکس های مشخصات دیوار گرگان

 

مکان های دیدنی دیگر گرگان

موزه گرگان

در پارک شهر گرگان کاخ موزه ای ارزشمند قرار دارد که ساخت آن به سال 1317 برمی گردد. در این کاخ آثار باستانی ارزشمندی مربوط به 7200 سال تاریخ ایران، تندیس های مشاهیر گرگان، اشیای خاندان پهلوی، غرفه های مردم شناسی و سنگ قبرهای زیبا و قدیمیی دورتادور حیاط دیده می شود.

نهارخوران

نهارخوران از جمله تفرجگاه های قدیمی شهر گرگان است که علاوه بر طراوت و سرسبزی خاص شمال با داشتن جاذبه های گردشگری و امکانات رفاهی مناسب همه ساله جمعیت زیادی از گردشگران را به سوی خود می کشاند.

پارک جنگلی النگ دره

در 5 کیلومتری جنوب غربی گرگان در استان گلستان و در محور نهارخوران جنگلی بسیار دیدنی خودنمایی می کند که رودخانه ای از جنوب تا شمال آن جاری است و سه چشمه در مسیر آن قرار دارد. همچنین انبوه درختان جنگلی نسیمی خنک و معطر را بر جان گردشگران می نشاند.

مسجد جامع گرگان

مسجد جامع گرگان يكي از آثار دوره سلجوقیان از سده‌هاي پنجم و ششم هجری به یادگار مانده است. در بعضی از آثار تاریخی آمده که این مسجد به امر گوهر شاد آنی ساخته شده است. عده ای از تاریخ شناسان هم بیان می کنند که بانی برپایی این مسجد معلوم نیست.این مسجد در محله نعلبندان در گرگان واقع شده و یک گورستان از همان زمان برپایی مسجد جامع در آن احداث شده است.

برج رادکان کردکوی

برج یا میل رادکان در روستای کردکوی شهر گرگان استان گلستان قرار دارد. این برج با بیش از هزار سال قدمت ابتدا مورد استفاده بازرگانان جاده ابریشم بوده و بعدها مقبره سازنده خود یعنی ابو جعفر محمدبن وندربن باوندی شده است. این بنا جزء هزاران برج آرامگاه های باستانی کشور و با شماره 145 در فهرست آثار ملی ثبت شده است. این برج در عین سادگی چند کتیبه را در خود جای داده که بر اهمیت آن را دوچندان کرده است.

قلعه موران

راميان در استر آباد گرگان باقدمت تاريخي کهن سرزميني است که دارای آبشارها و جويبارهای بسیار و همچنین جنگل ها و چشم اندازهاي زيباي طبيعي می باشد. این قلعه بر فراز قله ای بلند از نواحی استر آباد قرار دارد. این منطقه دارای قدمت تاریخی و یکی از جاذبه های گردشگری در کشور،ایران است.

روستای باستانی و ییلاقی زیارت

روستای ییلاقی زیارت در استان گلستان به عنوان یکی از 10 روستای تاریخی کشورمان است که دارای ارزش و بافت تاریخی می باشد. چشمه های آبگرم و معدنی این منطقه بسیار آرامش بخش و سبب بهبود درد های عضلانی می شود.

دیوار گرگان

دیوار گرگان یا سد اسکندر یا سد پیروز یا سد انوشیروان یا قزل آلان یا مار سرخ یا دیوار سرخ طولانی ترین اثر معماری ایران باستان است که در دشت گرگان و ترکمن صحرا قرار دارد و با طول 200 کیلومتر پس از دیوار چین بزرگترین دیوار دفاعی جهان و دومین دیوار تاریخی قاره آسیا است. این دیوار مانعی در برابر بیابان گردان آسیای میانه بوده و از کنار دریای خزر در ناحیه گمیشان آغاز شده و در کوه های پیش کمر محو می شود.

مدرسه عمادیه

مدرسه علمیه عمادیه در قلب استان گرگان با معماری خاص و زیبای خود بیش از پانصد سال قدمت دارد. این مدرسه با توجه به کاربری قدیمی اش همچنان به عنوان مدرسه علوم دینی وحوزوی در تربیت علاقه مندان به این رشته از علوم، در خور توجه است.

تورنگ تپه

تورنگ تپه یکی از آثار باستانی کشورمان است که در شهر گرگان، در دهکده ای به نام "تورنگ تپه" قرار دارد. قدمت بسیار کهن و تاریخی این بنا به عصر پیش از آریایی ها می رسد.