درباره مدرسه عمادیه

مدرسه علمیه عمادیه در شهر تاریخی گرگان (استراباد سابق) با معماری خاص و زیبای خود بیش از پانصد سال قدمت دارد و از میراث ماندگار کشورمان، ایران است و در سال 1387 در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید. نوع معماری خاص این بنا، گردشگران و علاقه‌مندان زیادی را به سوی خود جذب کرده است.

مجموعه مدرسه عمادیه

مدرسه عمادیه  به همراه مجموعه ای از چند تکیه، گورستان، دکانهای متعدد، آب انبار، مسجد، گلشن، حمام، و نیز بخشی از بافت بازار کهنه استرآباد عناصر و بافت مهم محله "دربنو" را تشکیل می‌دادند. این مجموعه به همراه مدارس یوسفیه، مفیدیه و آقا محسن در یک محوطه ای در حدود 200 متر قرار می ‌گرفتند.

موقوفات مجموعه

درجناح شمالی و جنوبی درب ورودی، مغازه و بناهایی وقف شده به مسجد قرار دارد که ارتباطی به فضای داخلی مدرسه نداشته و محل کسب و کار کسبه ی آنجا بوده است. در گذشته، افراد خیّر، رقبات زیادی از اراضی مزروعی و مستغلات شهری را برای کمک به مدرسان، طلاب و همچنین تعمیرات لازم وقف مدرسه می کردند.

مدرسان و طلابان مدرسه عمادیه

طلّابان و مدرسان زیادی در این مدرسه مشغول به آموزش و فراگیری علوم دینی و عربی بوده و همه آنها از علمای مشهور دوره خود بوده اند. در کتب تاریخی نقل شده که در یک مقطع زمانی تعداد محصلان این مدرسه آنقدر افزایش پیدا کرد که طلبه‌های شهری جلوی حجره ها و طلبه های خارج از شهر در داخل اتاق‌ها ساکن شده بودند.

تحلیل و معرفی ساختمان عمادیه

  • این مدرسه علمیه با پلان مستطیل شکل متشکل از چهار ایوان و یک حیاط مرکزی است و در حدود 1550 متر مربع (با ابعاد 45 در 34.5 متر) مساحت دارد.
  • درگذشته درب ورودی این بنا -که یک درب چوبی بزرگ می باشد- در ضلع جنوبی قرار داشته اما بعداً به ضلع غربی در "شرق مرکز محله درب نو" انتقال می یابد.
  • قبل از درب ورودی دو سکو به عنوان استراحتگاه تعبیه شده و این ورودی مسقف و پوشیده از تیرهای ضخیم چوبی و افقی است.
  • اولین چیزی که بعد از گذر از درب اصلی مدرسه توجه را به خود جلب می کند، ایوان زیبای شرقی مدرسه است که کاملاٌ در برابر ایوان غربی قرار گرفته است.
  • قرینه بودن و داشتن ریتم یکسان و فرم منظم همه ی عناصرآن سبب شده که این بنا معماری شایان توجه ای داشته باشد.

ایوان ها

این مدرسه به تبعیت از شیوه 4 ایوان، چهار ایوان در چهار طرف شمال، جنوب، شرق و غرب خود دارد. هر کدام از ایوان ها طبقه ای بر فراز طبقه اول خود دارند که از داخل حیاط مدرسه دارای پیشخوان تخته ای زیبایی هستند که چشم انداز زیبایی در حیاط مدرسه ایجاد کرده است. متاسفانه  پیشخوان طبقه دوم ایوان شمالی کاملا پوسیده و نابود شده است.
  • این پیشخوان ها محل بحث و گردهمایی محصلین بوده است. در شهرهای بزرگ اغلب مدارس اسم و رسم دار، 4 ایوان داشته اند که اصولا دو به دو در مقابل هم قرار می گرفتند.
  • ایوان غربی مدرسه، ورودیه اصلی مدرسه محسوب می‌گردیده است.
  • ایوان شرقی عمادیه، "مدرس" مدرسه به حساب می‌آمده است. فضای داخلی مدرس به شکل دو اشکوبه با مساحت 59 متر دارای طاقچه های بسیاری است که نقش گنجه برای گذاشتن کتاب را دارند. مدرس "محل درس مدرسه" بوده و اغلب مدارس یک مدرس داشته اند.
  • ایوان شمالی به حیاط خلوت راه دارد و در سمت شمال غربی آن سرویس های بهداشتی مدرسه واقع گردیده است.
  • اطاق طبقه بالای ایوان جنوبی محل سکونت مدرسان بوده است. در مدارسی که هر 4 نحله تسنن (شافعی، مالکی، حنفی و حنبلی) در آن بوده هر ایوان به یکی از آنها اختصاص می‌یافته است.
در ساخت این ایوان ها موارد زیر به خوبی رعایت شده است:
  • تاکید بر تقارن در عناصر فضاسازی و ساختمانی
  • انتظام عناصر و اجزای ساختمان بر اساس دو محور عمود برهم
  • تفکیک حریم کلیه فضاها با استفاده از اختلاف سطح و گاه تغییر جنس و کاربرد مصالح
  • رعایت اصل درون گرایی طوریکه بین فضاهای داخلی مدرسه کوچکترین ارتباطی از نظر بصری با محیط خارج نباشد.

حجره ها

حجره های این مدرسه در واقع اطاقهای ساده ای هستند که همگی یک درب و دو پنجره دارند -البته بجز حجره هائی که جرزهای وسط آنها را برداشته اند که دارای سه درب می‌باشند-. سقف این حجره ها –بجز چهارحجره کنج- همگی گنبدی شکل هستند. تعداد آنها 20 عدد است ولی سه تا از آنها را که در ضلع جنوب شرقی قرار داشتند با برداشتن جرزهای میانی شان بصورت یک حجره بزرگ درآوردند.

حیاط

این بنا علاوه بر یک حیاط مستطیل شکل (به مساحت حدود 447 متر مکعب) در سوی شمال، شمال غربی و جنوب تعدادی حیاط خلوت های کوچکی دارد. حیاط مرکزی با کشیدگی شمالی-جنوبی، به وسیله قلوه سنگهای رودخانه ها مفروش گردیده است. در مرکز آن حیاط حوض 8 ضلعی ای ساخته شده که بر زیبایی های حیاط مدرسه افزوده  است.

علل از رونق افتادن مدرسه

متأسفانه در رژیم پهلوی در اجرای قانون اصلاحات ارضی، رقبات موقوفه -که اکثراً اراضی مزروعی و موقوفه بودند- به بهانه تبدیل به احسن فروخته شدند و همین موضوع سبب تعطیلی آن مدرسه شد و از سوی دیگر ساخت مدرسه جدید علوم دینی امام خمینی(ره)، سبب شد که این مدرسه بیش از پیش از نظر بیفتد.

مرمت ها و تعمیرات بنا

مسئولان سازمان میراث فرهنگی جهت حفظ و احیای آثار تاریخی و باستانی از سال 1387 اقدام به مرمت مدرسه عمادیه گرگان کرده اند. از قرار معلوم این اقدامات مرمتی شامل: اجرای فضاهای خدماتی شامل سرویس های بهداشتی و آشپزخانه، اجرای تاسیسات الکترونیکی، مکانیکی، مرمت اضطراری، پوشش سقف بنا، مرمت دیوارهای داخلی و بیرونی و محوطه سازی داخلی است.
طبق پیش بینی های انجام شده اقدامات مرمتی این بنا در حدود "یک میلیارد و پانصد هزار  ریال" هزینه بردار است.
این مدرسه  یکی از بناهای مهمی است که تاکنون چهار بار بازسازی شده و هم اکنون خالی از سکنه و در دست تعمیر و مرمت است.

تاریخچه

  • در تاریخ ۱۹ مهر ۱۳۷۸ این اثر باستانی به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران  به ثبت رسید.
  • بر اساس شواهد موجود -مثل وقف نامه هایی که از دوران شاه طهماسب و شاه سلیمان صفوی در خصوص این مدرسه دیده شده- این بنا از آثار تاریخی دوره صفویان می باشد.
  • بنای تاریخی مدرسه عمادیه حدود پانصد سال پیش توسط فرد خیّری به "نام خواجه عمادین" احداث شد.
  • در آثار و اسناد تاریخی "شیخ اسماعیل قاضی معمار، حاج حسین کافی و کربلایی رمضانعلی" از بانیان، مرمت کاران و معماران این بنا مغرفی شده اند و "خانواده سپهر استر آبادی" تصدی این مدرسه را بر عهده داشته اند.
  • تقریبا بیست سال پیش این بنا، یک بنای زنده ای بوده که بسیاری از طلاب علوم دینی شهر استرآباد و اطراف آن مثل مازندران و هزارجریب نکاء با هدف فراگیری علوم دینی در آن سکنی می گزیدند.
  • پس از پیروزی انقلاب اسلامی و ایجاد زمینه احیاء و برگشت موقوفات، "حجت السلام غلامحسین سپهر استر آبادی" برای تعمیر و آبادانی مدرسه و جذب طلاب و احیاء مدرسه تلاش بسیاری کرد، اما این تلاش ها به جایی که باید، ختم نشد، و مدرسه در سال 1369 ه.ش در اختیار "هیأت رزمندگان اسلام" قرار گرفت و با عنوان "مدرسه علمی رزمندگان" دوباره افتتاح شد و البته که چند سالی بیشترهم برپا نبود.
علاوه بر این از فضای این مدرسه چند بار دیگر استفاده های مفید دیگری شده است. از جمله:
  • مدرسه عالیه عمادیه در طی سالهای 1304 تا 1322 ه.ش چند مرتبه به طور متناوب در اختیار و استفاده مدرسه ابتدایی نهاده شد.
  • در زمان رضاشاه پهلوی، ژاندارم ها و سربازان برای مدت کوتاهی درحجره های آن اسکان داده شدند.
  • در حال حاضر این ساختمان در بعضی از مراسم مذهبی مورد استفاده قرار می‌گیرد.
این بنای تاریخی در عصر قاجار سه بار، درعصر پهلوی یکبار و در سال 1383 ه.ش هم یکبارترمیم شده است.

اطلاعات گردشگری

مدرسه تاریخی و علمیه عمادیه در ضلع شرقی مرکز محله درب نو (دروازه نو) در استان  گرگان واقع شده است.
در گذشته محله  "دربنو" یکی از گذرهای محله "میدان استرآباد" محسوب می شده است.
 
نام: آسیا » ایران » گرگان » مدرسه عمادیه
گروه: مکان های معروف
 

عکس های مدرسه عمادیه

 

مکان های دیدنی دیگر گرگان

موزه گرگان

در پارک شهر گرگان کاخ موزه ای ارزشمند قرار دارد که ساخت آن به سال 1317 برمی گردد. در این کاخ آثار باستانی ارزشمندی مربوط به 7200 سال تاریخ ایران، تندیس های مشاهیر گرگان، اشیای خاندان پهلوی، غرفه های مردم شناسی و سنگ قبرهای زیبا و قدیمیی دورتادور حیاط دیده می شود.

نهارخوران

نهارخوران از جمله تفرجگاه های قدیمی شهر گرگان است که علاوه بر طراوت و سرسبزی خاص شمال با داشتن جاذبه های گردشگری و امکانات رفاهی مناسب همه ساله جمعیت زیادی از گردشگران را به سوی خود می کشاند.

پارک جنگلی النگ دره

در 5 کیلومتری جنوب غربی گرگان در استان گلستان و در محور نهارخوران جنگلی بسیار دیدنی خودنمایی می کند که رودخانه ای از جنوب تا شمال آن جاری است و سه چشمه در مسیر آن قرار دارد. همچنین انبوه درختان جنگلی نسیمی خنک و معطر را بر جان گردشگران می نشاند.

مسجد جامع گرگان

مسجد جامع گرگان يكي از آثار دوره سلجوقیان از سده‌هاي پنجم و ششم هجری به یادگار مانده است. در بعضی از آثار تاریخی آمده که این مسجد به امر گوهر شاد آنی ساخته شده است. عده ای از تاریخ شناسان هم بیان می کنند که بانی برپایی این مسجد معلوم نیست.این مسجد در محله نعلبندان در گرگان واقع شده و یک گورستان از همان زمان برپایی مسجد جامع در آن احداث شده است.

برج رادکان کردکوی

برج یا میل رادکان در روستای کردکوی شهر گرگان استان گلستان قرار دارد. این برج با بیش از هزار سال قدمت ابتدا مورد استفاده بازرگانان جاده ابریشم بوده و بعدها مقبره سازنده خود یعنی ابو جعفر محمدبن وندربن باوندی شده است. این بنا جزء هزاران برج آرامگاه های باستانی کشور و با شماره 145 در فهرست آثار ملی ثبت شده است. این برج در عین سادگی چند کتیبه را در خود جای داده که بر اهمیت آن را دوچندان کرده است.

قلعه موران

راميان در استر آباد گرگان باقدمت تاريخي کهن سرزميني است که دارای آبشارها و جويبارهای بسیار و همچنین جنگل ها و چشم اندازهاي زيباي طبيعي می باشد. این قلعه بر فراز قله ای بلند از نواحی استر آباد قرار دارد. این منطقه دارای قدمت تاریخی و یکی از جاذبه های گردشگری در کشور،ایران است.

روستای باستانی و ییلاقی زیارت

روستای ییلاقی زیارت در استان گلستان به عنوان یکی از 10 روستای تاریخی کشورمان است که دارای ارزش و بافت تاریخی می باشد. چشمه های آبگرم و معدنی این منطقه بسیار آرامش بخش و سبب بهبود درد های عضلانی می شود.

دیوار گرگان

دیوار گرگان یا سد اسکندر یا سد پیروز یا سد انوشیروان یا قزل آلان یا مار سرخ یا دیوار سرخ طولانی ترین اثر معماری ایران باستان است که در دشت گرگان و ترکمن صحرا قرار دارد و با طول 200 کیلومتر پس از دیوار چین بزرگترین دیوار دفاعی جهان و دومین دیوار تاریخی قاره آسیا است. این دیوار مانعی در برابر بیابان گردان آسیای میانه بوده و از کنار دریای خزر در ناحیه گمیشان آغاز شده و در کوه های پیش کمر محو می شود.

مشخصات دیوار گرگان

دیوار گرگان یا سد اسکندر یا سد پیروز یا سد انوشیروان یا قزل آلان یا مار سرخ یا دیوار سرخ از طولانی ترین اثر معماری ایران باستان می باشد که در دشت گرگان و ترکمن صحرا قرار دارد و کاربردهای زیادی دارد.

تورنگ تپه

تورنگ تپه یکی از آثار باستانی کشورمان است که در شهر گرگان، در دهکده ای به نام "تورنگ تپه" قرار دارد. قدمت بسیار کهن و تاریخی این بنا به عصر پیش از آریایی ها می رسد.