درباره قلعه فلک الافلاک

در استان لرستان علاوه بر طبیعت بکر و زیبا و بی نظیر، آثار باستانی بی شماری وجود دارد که مقصد گردشگران و علاقه مندان هستند. خرم آباد به دلیل اجرای طرح توسعه پایدار شهری برمبنای گردشگری، از سوی دفتر منطقه ای اسکان بشر سازمان ملل متحد شهر نمونه گردشگری انتخاب شده، به دنبال حفظ و مرمت آثار باستانی اش و خصوصا فلک الافلاک است.

قلعه فلک الافلاک یا دژ شاپور خواست یا قلعه دوازده برجی یا کاخ اتابکان با 5300 متر مربع مساحت در تپه ای صخره ای در مرکز خرم آباد قرار دارد و سابقا مشرف بر شهر خرم آباد بوده است.

علت نامگذاری

این قلعه پس از احداث شهر خرم آباد، قلعه خرم آباد نام گرفته است. دژ شاپورخواست دارای 12 برج بوده که هریک در یک ماه از سال، شاخص تعیین نیمروز بوده و به آن قلعه 12 برجی می گفتند. اکنون تنها 8 برج آن باقی مانده است و آثاری از 4 برج دیگر در محوطه آن دیده می شود. این قلعه در دوران قاجار مورد توجه خاص شاهان قاجار قرار گرفته و به فلک الافلاک موسوم شده است. فلک الافلاک به معنای سپهر سپهران یا آسمان نهم و بالاترین فلک است که تلویحا به ویژگی دست نیافتنی بودن قلعه اشاره می کند.

قلعه

  • محوطه داخلی
این قلعه از سنگ آجر، خشت و ملات گچ و آهک و به شکل هشت ضلعی نامنظم ساخته شده است. ارتفاع دیوار قلعه از سطح خیابان های مجاور 40 متر است و بلندترین دیوار تا سطح تپه 22.5 متر ارتفاع دارد. این دژ 8 برج دایره ای، دو صحن، 300 جان پناه و دیوارهایی بلند و مستحکم دارد. محوطه باستانی آن 300 در 400 متر مربع مساحت دارد.
  • محوطه بیرونی
از دامنه شمالی تپه چشمه پر آب گلستان بر دره تاریخی خرم آباد جاری می شود و در تمام سال در زیر قلعه جریان دارد. دورتادور قلعه را پرتگاهی مخوف با پوشش گیاهی فراگرفته تا ورود به قلعه را دشوارتر کند. همچنین وجود روزنه هایی در کنگره های دیوار قلعه ابزار دفاعی دیگری برای تیراندازان در زمان محاصره قلعه بوده است.

ورودی

در ورودی در ضلع شمالی قلعه قرار دارد که به برج شمال غربی مربوط می شود. این ورودی با عرض2 متر و 10 سانت و ارتفاع 3 متر و از خشت و آجر قرمز و سنگ و ملات ساخته شده است. پس از عبور از راهروی ورودی به حیاط اول می رسیم که به ابعاد 31 در 22.5 متر است.

حیاط اول

در اطراف حیاط اول که در جهت شمالی - جنوبی طراحی شده، دو برج در شمال و شمال غربی و دو برج در جنوب و جنوب غربی احداث شده است. سالن های جنوبی حیاط اول به وسیله راهرویی به هم وصل می شوند.
  • حمام
در ضلع شمالی این حیاط و نزدیکی چاه یک حمام قرار دارد که تا زمان قاجار قابل استفاده بوده و اکنون در آن تنبوشه های سفالی، نقش های آهک بری و کانال های زیرزمینی دیده می شود.
  • چاه آب
در شمال شرقی این حیاط و در پشت طاق نمایی بلند، چاه آب قلعه دیده می شود. این چاه که در گذشته آب مورد نیاز ساکنان قلعه را تامین می کرده و با کندن صخره به سرچشمه گلستان می رسد، 40 متر عمق دارد و اکنون نیز قابل استفاده است.

حیاط دوم

حیاط دوم که در جهت شرقی - غربی طراحی شده، در ابعاد 21 در 29 مترمربع است.
  • تالارها
این حیاط چهار برج دارد و در اطراف آن تالارهای بزرگی است که اکنون به موزه های مردم شناسی و مردم شناسی، کتابخانه تخصصی، آزمایشگاه مرمت و چایخانه تبدیل شده است. در این موزه ها، ابزارهی سنگی عهد حجر، سفالینه های پبش از تاریخ، مهرهای متنوع سنگی، اشیای مفرغی، ظروف و اشیای دوره اسلامی، نمونه هایی از سنگ مزارهای لرستان و ماکت هایی از سبک زندگی مردم لرستان به نمایش درآمده است.
  • مخفی گاه
در ضلع جنوبی حیاط گریزگاه مخفی و در ضلع شمال و شرق آن دو راهروی زیرزمینی وجود دارد که به بیرون قلعه راه دارد. این راهرو زندان سیاسی رژیم پهلوی بوده است.

اطلاعات گردشگری

فلک الافلاک در مرکز شهر خرم آباد قرار دارد و از شرق و جنوب غربی به رودخانه خرم آباد، از غرب به خیابان و محله دوازده برجی و از شمال به خیابان فلک الافلاک می رسد.

تاریخچه

مردم محلی قلعه فلک الافلاک را به دوران اتابکان لر نسبت می دهند. همچنین قول معروف تر ان است که قلعه فلک الافلاک به دوران ساسانیان برمی گردد. آن ها شهری را به نام شاپورخواست در نزدیکی خرم آباد بنا نهادند که بعدها ویران شد. در حدود سال هفتم هجری شهر خرم آباد به جای شاپورخواست بنا گردید. ظاهرا قلعه فلک الافلاک همان دژ شاپورخواست با کاربرد نظامی و حکومتی بوده است.
این قلعه در قرن چهارم مقر حکومت حسنویه و گنجور در زمان آل بویه و خزانه حکومتی خاندان بدر، در دوران صفویه مقر حکومتی اتابکان لر کوچک و والیان لرستان، در زمان قاجار پادگان نظامی و در زمان پهلوی اول و دوم زندان سیاسی بوده است.
  • زمان قاجار
این قلعه تا قبل از قاجار تنها توسط میرزاابوطالب خان تعمیر شده بود و تا آن زمان به حالت نیمه مخروبه در آمده بود که به دستور محمدعلی میرزا دولتشاه، حاکم وقت لرستان، بازسازی شده و دو دیوانخانه و سربازخانه نیز در پایین آن احداث می شود.
  • زمان پهلوی
این قلعه در زمان پهلوی اول به پادگان نظامی تبدیل شد و تا سال 1330 در آن مهمات نگهداری می شد و در آن سال کلیه مهمات تخلیه و قلعه به محل پذیرایی از تبعیدی ها تبدیل شد. قلعه در آن زمان دستکاری و به زندان سیاسی تبدیل شد و در سال 1348 مدت کوتاهی بایگانی راکد ارتش شد. این قلعه در سال 1349 از ارتش به وزارت فرهنگ سابق واگذار شد و با شماره 883 در فهرست آثار ملی به ثبت رسید.
  • زمان انقلاب تاکنون
در سال 1356 به موزه مردم شناسی و مفرغ لرستان تبدیل شد. در سال 1379 در بخش جنوبی حیاط اول، آزمایشگاه مرمت و در بخش جنوبی حیاط دوم نیز موزه مردم شناسی افتتاح شد.
 
نام: آسیا » ایران » خرم‌آباد » قلعه فلک الافلاک
گروه: مکان های معروف
 

مکان های دیدنی دیگر خرم‌آباد

پل شاپوری

پل شاپوری یا پل شکسته در جنوب خرم آباد تجلی علم و هنر نیاکانمان است که از لرستان به تیسفون می رسد.

دریاچه گهر

استان لرستان یکی از زیباترین چشمه های کوهستانی ایران را در خود دارد. این دریاچه ی زیبا یک مجموعه تفریحی کامل است چون هم طبیعت، بسیار سخاوتمندانه دریاچه، کوه، دره،جنگل را در کنار هم قرار داده و هم مسئولین با فراهم آوردن امکانات لازم سبب آسایش خاطر مسافران شده اند.

آبشار بیشه - آبشار آب سفید

آبشار آب سفید الیگودرز لرستان که آبی به سفیدی برف دارد میان کوه عظیمی به نام قالی کوه قرار دارد و منظره ای بی نظیر را برای جذب گردشگران کشور و جهان ایجاد کرده است و آبشار بیشه در میان جنگل های سرسبز زاگرس تجلی گاه رنگ های متفاوت و زیبای طبیعت در میان صدای دل انگیز آب زلال چشمه هاست.

دریاچه کیو - دریاچه شط تِمی

دریاچه کیو در کنار پارکی به همین نام با امکانات تفریحی فراوان و کامل خود سالانه در همه فصول میزبان دوستداران طبیعت است. دریاچه تمی دریاچه ای آرام در اطراف یخچال های طبیعی کینو است که قله های برفی آن در میان جنگل های بلوط اطراف خودنمایی می کنند.

مخمل کوه

در شمال شرقی خرم آباد، دره زیبای مخمل کوه (مشهور به تنگه شبیخون) قرار دارد که از مناطق دیدنی و جذاب گردشگری است. این کوه بافتی رسوبی دارد و بیشتر قسمت‌های آن پوشیده از گلسنگ است.

آبشار گریت - آبشار چکان

آبشار گریت یا سرکانه یا تاف هفت چشمه یکی از مجموعه آبشارهای استان لرستان است. آبشار چکان در دره ای به همین نام با داشتن چند مسیر دسترسی یکی از عجایب طبیعت استان لرستان است.

اشترانکوه

یکی از بلندترین رشته کوه های زاگرس، اشترانکوه در شرق استان لرستان است. اشترانکوه در استان لرستان از شمال به شهرستان ازنا، از شرق و جنوب به الیگودرز و از غرب به دورود ختم می شود.

آبشار افرینه - آّبشار وارک

آبشار زیبا و پرآب افرینه در شهر خرم آباد هرساله پذیرای مسافران زیادی است. آبشار پرآب و دو بخشی وارک در این منطقه بکر و زیبا در دل طبیعت بی نظیر خرم آباد با وجود داشتن مسیر دسترسی تقریبا مشکل خود محل مناسبی برای گذراندن ایام و دل کندن از هیاهوی شهرنشینی است.

نان و غذاهای محلی خرم آباد

کلوچه اردی، گیپه و خورش قلیه ترش از جمله غذاهای محلی خرم آباد می باشد.

صنایع دستی و سوغات خرم اباد

از مهمترين سوغاتی هاي خرم‌آباد مي‌توان به نوعي نان محلي به نام نان ساجي، لبنيات، كاك، ترخينه و عسل اشاره كرد.