درباره محمد میرزا کاشف‌السلطنه

لاهیجان که قرن ها مقر حکومت سادات کیایی بود را شهر چای می نامند چراکه کشت چای اولین بار در این شهر آغاز شد و به دیگر منطق جنوبی دریای مازندران گسترش یافته است.

آقا محمدخان قاجار قوانلو کاشف السلطنه، مشهور به چایکار، در سال 1244 در تربت حیدریه متولد شد و در سال 1307 در کتل ملو فارس درگذشت. وی سیاستمدار، نویسنده و مشروطه خواه دوران قاجار و پهلوی بود. وی نخستین کسی است که کشت چای را در ایران رواج داد و پدر چای ایران لقب گرفته است.

زندگی نامه

پدرش نایب الایاله و مادرش جهان آرا ملقب به عزیزالسلطنه بود. پدرش در شانزده سالگی در جریان قیام و دستگیری و زندانی شدن سیف الملوک مورد ظن قرار گرفت و به تهران و در خانه ای در ارک و جوار گلخانه کاخ گلستان منتقل شد.

محمدمیرزا ادبیات فارسی و عربی را نزد معلم سرخانه فراگرفت و سپس وارد دارالفنون شد و به فراگیری زبان فرانسه و علوم آن دوران پرداخت.
از آن پس وارد وزارت امور خارجه شد و در سمت های مختلف به ممالک مختلف سفر کرد و همزمان به تحصیلات عالیه و کسب علوم و فنون مختلف نیز می پرداخت.
وی در سال 1314 و در سن 35 سالگی پس از پایان تحصیلات در اروپا با سمت ژنرال کنسولی ایران راهی هندوستان شد. در آنجا نحوه کاشت چای را فراگرفت و ضمن مشاهده کشت و صنعت چای، دوره تحصیلی آن را نیز به پایان برد و گواهینامه دریافت کرد. در حالی او به این توفیقات دست می‌یافت که صنعت چای انحصاری بود و آموختن آن به مردم دیگر کشورهای شرقی مجاز نبود. از این رو، وی ناگزیر هویت خویش را پنهان می‌نمود و با نام تاجری فرانسوی در موسسه انگلیسی‌ها به تحصیل می‌پرداخت. وی در مزرعه‌ای کشت چای را نیز تجربه کرد.

در بازگشت به وطن مقداری تخم چای را به همراه چهار هزار گلدان چای، قهوه، تخم کنف، دارچین، فلفل، میخک، هل، انبه، گنه گنه، کافور، ریشه زردچوبه، زنجبیل و غیره تهیه کرد و در سال ۱۳۸۵ق با مشکلات بسیار آن با خود به ارمغان آورد. کاشف السلطنه اولین کسی بود که چایکاری را در ایران آغاز کرد و پدر چای ایران لقب گرفت.
وی در تمام عمر خود در این راه تلاش بسیار کرد و برای توسعه این فن و به قصد ورود وسایل و ماشین آلات چای، راهی هنوچین و ژاپن شد. در راه بازگشت، از راه بوشهر در 31 فروردین 1308 به طرز مشکوکی خودروی حامل وی به دره پرت شد و وی به دیار باقی شتافت.

موزه چای ایران

موزه چای ایران در دوطبقه پلکانی با تزیینات چوبی بسیار زیبا با داشتن ادوات و وسایل سنتی و تخصصی و مدارک فعالیت های پدر چای ایران همه روزه پذیرای تعداد زیادی از تاریخ دوستان است. این موزه با نمای کامل سنگ تیشه ای خاکستری رنگ، سه قسمت دارد: آرامگاه، تالار اصلی، مقبره
  • آرامگاه
در غرب آرامگاه برجی چهارگوش و مربعی شکل، در شرق آن سالن اصلی با دو اتاق به مساحت حدوداً 14 متر مربع قرار دارد. ورودی اصلی در سمت شرق است که به دو اتاق جانبی تالار راه دارد. در اتاق سمت راست، سمت چپ اتاق با پرده ای از نمایش تعزیه و در سمت راست با اسناد و مدارک تاریخی کشف و امتیاز چای و عکس های پدر چای ایران تزیین شده است. اتاق سمت چپ نیز اتاق مدیر و نگهبانان موزه است.
  • تالار اصلی
این تالار نمایی چوبی دارد و کف آن با سنگ مرمر فرش شده است. طبقه ای چوبی در تالار اصلی وجود دارد که آن را به دو بخش فوقانی و تحتانی تقسیم کرده است. غرفه های تالار در سراسر دیوارهای جانبی و به شکل جعبه های آیینه ای انجام شده است.

طبقه بندی تالار به موازات ستون های شش گانه آن انجام شده است. در ابتدای تالار دو پلکان چوبی قرار دارد که به طبقه دوم می رسد. در سمت دیگر تالار در طبقه همکف پلکانی سنگی قرار دارد که به مزار پدر چای ایران می رسد. در موزه تاريخ چاي ايران 532 قلم اشياي تاريخي ثبت شده است.
در داخل ویترین های طبقه همکف دو سماور روسی، سینی نقره ای، پیمانه و جعبه چای، چپق، کیسه توتون، قهوه خوری چینی، مشربه و دست نوشته های کاشف السلطنه قرار دارد.
در ویترین های طبقه دوم ظروف سفالی، زیورآلات و اشیای عصر اشکانی و سلجوقی، اسناد و قباله، تسبیح، جاجیم، پیمانه شیر، هاون چوبی، تغار کوچک چوبی، تنگ و غیره به نمایش درآمده است.
همچنین مراحل کشت، برداشت نگهداری و پرورش بوته چای و فرآوری و آماده سازی آن نیز در غرفه های متعدد نشان داده شده است.
  • مقبره
در داخل مقبره، کف آن مرمر سفید کار شده و دیوارهای جانبی به صورت مدور هستند که ستون های مرتفع آن تا سقف امتداد یافته اند. این بنا به سبک معماری غربی ساخته شده است.
دیوارهای داخل مقبره شکاف هایی نیمه مدور دارد که عکس ها و اسناد کاشف السلطنه از آن ها آویزان شده است.
سنگ مقبره با ابعاد 172 در 78 سانتی متر و به رنگ قهوه ای است که با خط نستعلیق قسمتی از زندگی نامه پدر چای ایران روی آن حک شده است.

اطلاعات گردشگری

مزار کاشف السلطنه روی تپه ای از چای قرار دارد که وی آن را قبلا در سال 1307 خریداری کرده و وصیت کرده بود که در همان جا به خاک سپرده شود.
این موزه در حوالی شهرستان تویسرکان در شهر لاهیجان و خیابان بوعلی قرار دارد.

تاریخچه

مزار کاشف السلطنه ابتدا بنا به وصیت وی بدون سقف و حفاظ در میان بوته های چای قرار داشت و کمی بعد 2% از درآمد چای به ساخت مقبره ای درخور مقام وی اختصاص داده شد.
بنای فعلی به سبک معماری غربی در سال 1335 با اسکلت بتونی، نمای تیشه ای توسی رنگ و در زیربنای 512 مترمربع ساخته شد.

کل مجموعه در سال 1371 به سازمان میراث فرهنگی واگذار گردید و سالن مستطیل شکل بزرگی که در جوار مقبره بود به موزه چای ایران اختصاص یافت و کار ساخت موزه نیز در سال 1375 پایان پذیرفت.

آرامگاه کاشف السلطنه و موزه تاریخ چای ایران با شماره 1769 در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است.
 
نام: آسیا » ایران » لاهیجان » موزه تاریخ چای ایران
گروه: مکان های معروف
 

مکان های دیدنی دیگر لاهیجان

شیطان کوه

مردم لاهیجان تفرجگاهی زیبا را در شهر خود دارند که به آن بام سبز یا شیطان کوه می گویند. این محوطه سرسبز شهر لاهیجان برفراز قله شیطان کوه است. با صعود به این قله محوطه ای سرسبز به سویتان گشوده می شود که در یک سوی آن باغات چای و در سوی دیگر دره بام سبز خودنمایی می کند. آبشار شیطان کوه و استخر لاهیجان از دیدنیهای این مکان می باشد.

تله کابین لاهیجان

در شهر لاهیجان برای بهتر دیدن مناطق سرسبز شهر بهتر است با تله کابین لاهیجان و از بالا و با عبور از بام سبز و شیطان کوه به تماشای زیبایی های بی نظیر طبیعت بپردازید. این تله کابین در بام سبز لاهیجان با امکانات ایستگاهی و رفاهی فراوان خاطره خوشی را برایتان رقم خواهد زد.

حمام گلشن

در دوران ایران قدیم استفاده از حمام داخل منازل کمتر رواج داشته و بدین جهت در بافت های قدیمی شهرهای کشور حمام های عمومی فراوانی دیده می شود و حمام گلشن لاهیجان یکی از آن هاست.

تالاب امیر کلایه

تالاب بین المللی امیر کلایه لاهیجان باوجود داشتن جاذبه های گردشگری گیاهی، آبزیان و حیات وحش در محدوده آب های شیرین کنار ساحل دریای خزر قرار گرفته است که با توجه بیشتر سازمان محیط زیست از این منطقه بر جذابیت آن افزوده خواهد شد.

بقعه چهار پادشاهان

بقعه چهارپادشاهان یا چهار اوليا بقاع چهار تن از حکام کیایی است که در جنگ قرن هفتم در شهر رشت کشته شده و به لاهیجان منتقل و در آن جا مدفون شده اند. این بقعه در کنار مسجدی در بافت قدیمی شهر قرار دارد.

آبشارماهی موشه

روستای آهندان اخیرا در تعطیلات نوروزی مسافران زیادی را دل خود جای داده است. این روستا که خصوصا محل گذراندن روز سیزده بدر مردم اهالی شده است با داشتن جاذبه های گردشگری فراوان مکان خوبی برای دور شدن از شلوغی و هیاهوی شهر می باشد.

بقعه شیخ زاهد گیلانی

بقعه شیخ زاهد در میان انبوه جنگل های لاهیجان قرار دارد و به یکی از اساتید شیخ صفی الدین اردبیلی منسوب شده است. این بقعه یکی از مظاهر هنر کاشی کاری نیز به شمار می رود.

پارک بعثت - پارک جنگلی میر صفا

پارک بعثت در مرکز شهر لاهیجان برای مردم این شهر بسیار خاطره انگیز است و شهرداری نیز با ایجاد تغییرات زیاد در آن در نگهداری از آن تلاش می کند. پارک جنگلی میر صفا نیزاز پارکهای دیگر در لاهیجان است.