درباره کتیبه‌های کوچک بیستون

علاوه بر کتیبه بزرگ بیستون، یازده کتیبه دیگر نیز که به کتیبه‌های کوچک معروفند بر صخره بیستون نقل گردیده‌اند. این کتیبه‌ها به سه خط و زبان پارسی باستان، عیلامی و بابلی تنظیم شده‌اند. جز متن اولین و آخرین کتیبه که فاقد ترجمه بابلی هستند سایر کتیبه ها در نزدیکی و کنار نقوش حک شده‌اند و معرف آنها هستند. کتیبه های کوچک بر خلاف کتیبه های بزرگ سالم باقی مانده اند که شامل موارد زیر می باشند.
  • نقش برجسته میتریدات دوم اشکانی
  • نقش گودرز دوم اشکانی
  • بنای پارتی (پرستشگاه پارتی)
  • نقش ولگش (ولخش ) پارتی

نقش برجسته میتریدات دوم اشکانی

این بنا در حد فاصل بین هرکول و کتیبه داریوش حجاری شده است. متاسفانه کتیبه شیخ علیخان زنگنه مقداری از این نقش را محو کرده ولی هنوز می‌توان در طرف چپ آن دو صورت بزرگ را به خوبی تشخیص داد. بقایای کتیبه یونانی بالای آن نقش و همچنین اثر نقش دیگری در طرف راست آن مشهود است و در طرف چپ آن تصویر سه اسب سوار با یک کتیبه کوتاه یونانی دیده می‌شود. عبارت کتیبه یونانی بالای این نقش حاوی این عبارت است: گوفاساتیس میتراتیس ناظر گوتازرس ساتراپ ساتراپها و شاهنشاه بزرگ. این نقش قبل از 111 پ. م حجاری شده، چهار نفری که نام برده شده از این قرارند:
  • گوتازرس اول، ساتراپ ساتراپها. باتوجه به  اسناد بابلی مشخص شد، وی شریک سلطنت میتراداتیس در اواخر عمر او بوده و چون میتراداتیس ظاهراً در امر سلطنت اثر مستقیمی نداشت، گوتازرس جانشین او شد. این ساتراپ بزرگ از سلاله اشکانیان نیست. به طوری که از اسم او معلوم می شود ، از اهالی هیرکانی است.
  • اسم دوم کاملاً محو شده و نامعلوم است ولی چون برای او لقبی ذکر نشده، از شاهزادگان موروثی بوده که بدون ذکر لقب، نام برده می شده است.
  • اسم، میتراداتیس نام شخصی است که به عنوان افتخاری یونانی ( پیپس تو مینوس) یعنی طرف اعتماد شاه که ظاهراً در زبان فارسی میانه به او شیکان و به زبان فارسی امروزی به امین السلطان می‌توان ترجمه کرد. از اسم مفرد او احتمال می رود که وی یکی از خاندان اخیر ( مهران) یعنی شاهان ری باشد.
  • اسم چهارم، نام گوفاستاس نقش شده بدون لقب، گوفاتساس وابسته به خاندان سورن بوده است.

نقش گودرز دوم اشکانی

در جهت شرقی نقش برجسته میتریدات دوم بر روی همان صخره، نقش کنده کاری شده یکی از جانشینان او یعنی گودرز دوم ( 46-51 م ) همراه با کتیبه‌ای دیده می‌شود. در این نقش ، پیروزی گودرز دوم بر رقیب مهرداد نشان داده شده است. مهرداد یکی از شاهزادگان پارتی بود که در دربار « گلاودیوس» امپراتوری روم پرورش یافت و به تشویق امپراطوری برای تصاحب تاج و تخت به ایران لشکر کشید ولی مغلوب گودرز دوم شد. این نقش دو سوار مسلح به نیزه را نشان می دهد؛ در حالی که یکی، دیگری را به زمین می افکند. در بالای سر گودرز فرشته‌ای درحال پرواز است. در دست فرشته حلقه گل پیروزمند تاج گل می‌نهد و منشاء یونانی دارد، نقشهای دیگر این نقش برجسته کاملاً ایرانی است. در پشت سرگودرز نقش یکی از نزدیکانش دیده     می‌شود. کتیبه‌ای به خط یونانی قدیم، نام این دو پادشاه را در برداشته است.

بنای پارتی (پرستشگاه پارتی)

در شمال حجاری داریوش در بیستون، آثار بنایی از دوره پارتی باقیمانده است. این بنا پرستشگاهی است که در زمان اشکانیان همزمان با آثار دیگر این دوره در بیستون ساخته شده است. این پرستشگاه که بر روی تخته سنگ منقوش اشکانی قرار دارد، از دو صفه به وسیله 10 پله که از سنگ کوه در آورده شده‌اند به هم مربوط می‌شوند. بلندی هر یک از پله‌ها در حدود 80 سانتی متر است. این پله‌ها به طور نامنظم تا نقش ولگش ادامه دارد. در میان صفه بالایی، آتشدانی به چشم می‌خورد که  قطر دهانه آن 35 سانتیمتر است.

سفالینه‌های بسیاری از دوره پارتی در تمامی این قسمت دامنه کوه بیستون وجود دارد. پس از حفاری در زمینهای اطراف بقایای دیوارهایی با سنگهای نتراشیده همراه با سفال پارتی کشف شد که احتمال می‌رود این محل باقیمانده قلعه یا شهری از دوره پارتی است که همزمان با آثار دیگر آن دوره ساخته شده است. طول دیوارهای بدست آمده 1200 متر و پهنای آن 4 متر است که تقریباً به یک سبک ساخته شده و وسعتی در حدود 500 هزار متر مربع را در برگرفته است. در دوره اسلامی، قسمتی از این محل برای قبرستان استفاده شد. بر روی آثار پارتی قبوری از دوره اسلامی کشف گردید که با تکه سفالهای پارتی همراه بود.

نقش ولگش (ولخش ) پارتی

در دامنه کوه بیستون در حدود چهار صد متری نقش گودرز، تخته سنگی بزرگ به چشم می‌خورد  که بر آن نقش هایی کنده شده است. این مجموعه تخته سنگ چهارضلعی نامنظمی است به طول 250 سانتیمتر و دورتا دور آن به شش متر است که  در سه طرف آن نقش‌هایی با برجستگی کم ایجاد شده است. تصویر وسط مردی است به بلندی 180 سانتی متر با ریش توپی و سبیلی تابداده و سربندی که موهای بلندش را تزیین کرده است. نیم تنه ای ساده- از کمر به بالا چسبان، و دامنی گشاد بر تن دارد. گردن بندی به گردن داشته و کمربندی بر کمر بسته است. پنج حلقه کمر بند به خوبی نمایان است. از میان لباسش، دو روبان آویزان است. در سمت چپ جامی، به بلندی 17 سانتیمتر قرار دارد و دست راست را بر فراز آتشدانی دراز کرده و چیزی را که در میان انگشتان گرفته، در حال رها کردن در میان آتش است. شلواری گشاد با مچهای بسته بر پا دارد. آتشدان، استوانه پایه داری است به بلندی 72 سانتیمتر که بر بدنه آن، کتیبه‌ای پارتی در 9 سطر از بالا تا پایین آتشدان حک شده که به دلیل آهکی بودن سنگ به مرور قسمتی محو و ناخوانا شده است.

با توجه به کتیبه فوق، معلوم می شود نقش میانی یکی از جانشینان گودرز دوم؛ یعنی ولگش ( یا ولخش) است.
بر سمت چپ نقش ولگش، نقش دیگری وجود دارد. حالت کلی نقش به نحوی است که تصور می‌کنیم صاحب نقش در حال گام برداشتن به طرف نقش میانی است. صورت این شخص فربه و بدون ریش است. ظاهراً نقش زن یا جوانی است به بلندی 159 سانتیمتر که لباسی نظیر لباس ولگش بر تن دارد. گردن بندی بر گردن و دست چپ را بر کمربند استوار کرده و بازوبندی بر بازوی چپ بسته است. دست راست را در حالی که از آرنج خم کرده، به طرف بالا گرفته و شیئی را که احتمالاً دسته گلی است میان انگشتان خود دارد.

سومین شخص نقش شده در سمت راست نقش میانی قرار گرفته است. حالت این نقش نیز مانند نقش قبلی، گویی در حال حرکت به سوی نقش ولگش است؛ نیم تنه‌ای که تا زانوانش می‌رسد به تن دارد و کمربندی بر کمر بسته و گردنبندی بر گردن دارد. صورت نقش را ریشی توپی مانند نقش میانی پوشانده است. دست چپ مشخص نیست ولی دست راست به خوبی نمایان و شیئی که تشخیصش دشوار است، در دست دارد. پاپوشی همانند چکمه به پا دارد. بر بالای ران پای راستش نواری بسته شده که دنباله آن را باد به حرکت درآورده است. بلندی قامت این نقش 164 سانتیمتر است.

ضلع دیگر این تخته سنگ از بالا تا پایین، کاملا تراش خورده و آماده حک شدن نقش یا کتیبه است. در اطراف این تخته سنگ، سنگ‌های تراش داده شده و نیمه کاره بسیار است که تا ابتدای دیواره کوه به طور پراکنده دیده می‌شود.
پس از حفاری در اطراف این تخته سنگ خمره شکسته سفالی ساده بدون لعاب کشف شد که در آن اسکلتی قرار داشت. این خمره شبیه خمره‌های پارت‌هاست که در دامنه کوه طاق بستان در سالهای اخیر به دست آمده است.

اطلاعات گردشگری

کتیبه‌های کوچک نیز همانند کتیبه مشهور بیستون، در محوطه تاریخی بیستون و بر فراز صخره بیستون در حدود 30 کیلومتری شهر کرمانشاه واقع شده است.
 
نام: آسیا » ایران » کرمانشاه » کتیبه‌های کوچک بیستون
گروه: مکان های معروف
 

مکان های دیدنی دیگر کرمانشاه

معبد آناهیتا

معبد آناهيتا که بزرگترین بنای سنگی ایران می باشد، در مركز شهر كنگاور بر سر راه همدان به كرمانشاه واقع شده است. معبد آناهیتا متعلق به آناهیتا، الهه پاکی و محلی برای نیایش آب بوده که یکی از چهار عنصر مقدس و مورد احترام ایرانیان باستان است. آناهیتا ایزد بانوی آب‌های روان، زیبایی، فراوانی و برکت در دوران پیش از اسلام بوده است.

گودین تپه

گودین تپه نزدیکی روستایی به همین نام در استان کرمانشاه مجموعه ای از هفت دوره زمانی از تاریخ ایران باستان تا دوران اسلامی است.

تکیه معاون‌الملک

تکیه معاون الملک در بافت قدیم شهر کرمانشاه به جهت داشتن تصاویر بی نظیری از شخصیت های مذهبی و دینی و رجال سیاسی کشور در کاشی کاری های وسیع و بی نظیرش هر ساله گردشگران زیادی را به خود می بیند که تحسین گر هنر دست معماران و هنرمندان ایرانی هستند.

غار قوری قلعه

غار قوری قلعه در بخش روانسر استان کرمانشاه بزرگترین غار خاورمیانه است. این غار از دو بخش بازدید عمومی و غارنوردی تشکیل شده که باعث شده هرساله افراد مختلفی به دیدن زیبایی های درون آن بشتابند.

سراب نیلوفر

سراب نیلوفر که یکی از جاذبه‌های طبیعی استان کرمانشاه و یکی از مناطق نمونه گردشگری کشور به شمار می‌رود، در فصول گرم سال مملو از گل‌های نیلوفر می‌شود که غنچه‌ها و برگ‌های آن سر از آب برآورده و سطح وسیعی از روی آب را می‌پوشاند.

مجسمه هرکول

در دوران اشکانیان (پارتیان)، ورثرغنه یکی از محبوب‌ترین خدایان بود که اغلب به صورت پیکره‌های گلی و سنگی نشان داده میشد. نمونه‌ای از این پیکره‌ها مجسمه هرکول (ورثرغنه) ‌است که به صورت شخص نیرومندی با مو و ریش مجعد در حال استراحت بر روی پوست شیر نشان داده شده‌ است.

تپه سراب

تپه تاریخی سراب، تپه‌ای است که به صورت برجستگي كوچكي در داخل زمينهاي زراعي روستاي "ده پهن" قرار دارد. در نتيجه كاوش در اين محوطه سكونتگاههاي مدوري که سقف آنها از نی و گل ساخته شده بود، شناسايي شد كه كف آنها از سطح زمينهاي اطراف پايينتر بود.

بیستون

بیستون در فاصله 32 کیلومتری شرق شهر کرمانشاه قرار دارد. این منطقه به علت شرایط جغرافیایی، همیشه نقطه شروع زندگی قبیله ها بوده است و این مهم ترین دلیل شکل گیری آثار باستانی در این منطقه می باشد. اگر بخواهید آثار باستانی این منطقه را از نزدیک ببینید، باید لااقل به 30 منطقه سر بزنید.

کتیبه بیستون

کتیبه بیستون یکی از مهمترین و مشهورترین سندهای تاریخ جهان و مهمترین متن تاریخی در زمان هخامنشیان است که در ارتفاع هفتاد متری از سطح زمین و بر دامنه کوه بیستون کرمانشاه حک شده است.

نقش برجسته بیستون

نقش برجسته بیستون کرمانشاه که طول آن حدود 6 متر و عرضش حدود 3 متر و 20 سانتیمتر می‌باشد، نشانگر پیروزی داریوش یکم بر گوماته مغ و به بند کشیدن یاغیان است.

طاق بستان

محوطه تاريخي طاق بستان در دامنه كوهي به همين نام و در كنار چشمه‌اي در شمال حاشيه كنوني شهر كرمانشاه واقع شده است. در اين محوطه، آثاري از دوره ساساني وجود دارد كه شامل نقش برجسته‌ها و کتیبه‌های پادشاهان ساسانی و دو طاق (ايوان) سنگي بنام‌هاي طاق كوچك و بزرگ است. گردشگران از دیدن این مکان تاریخی و دیدنی لذت می برند.

سر ستون های بیستون در طاق بستان

طاق‌بستان مجموعه‌ای از نقش برجسته‌ها و کتیبه‌های دوره ساسانی است که در قرن سوم میلادی ساخته شده است و ارزش هنری و تاریخی زیادی دارد و که در شمال شهر کرمانشاه در غرب ایران واقع شده است.

تپه آسیاب

تپه باستانی آسیاب در پنج کیلومتری شرق شهرستان کرمانشاه، مشرف بر رودخانه قره سو قرار دارد که شواهد موجود و بررسی آثار باقی مانده، نشان از قدمت کهن این اثر تاریخی است.