درباره بند گلستان

یکی از اماکن توریستی و دیدنی شهر مشهد بند گلستان و دریاچه پشت سد است.

بند گلستان یکی از سدهای تاریخی استان خراسان و روی رودخانه ای به همین نام قرار دارد. رودخانه گلستان از به هم پیوستن سه شاخه مایان، دهیار و جاغرق در نزدیکی روستای حصار به وجود آمده است و آب های سطحی حوزه آبریزی را با وسعت 302 کیلومتر مربع در خود جمع می کند. دبی متوسط این رودخانه 19 میلیون متر مکعب است. آب رودخانه با نهرهای انحرافی به سمت باغ ها می رود و در مواقع سیلاب آب اضافی آن پشت بند گلستان جمع می شود. بنابراین، این بند در سال های پربارش یا در زمستان و بهار با آب های مازاد رودخانه پرآب می شود.

این بند از نوع وزنی است و 1190 متر از سطح دریا ارتفاع دارد و 500 سال از عمر آن می گذرد و هنوز پابرجاست. طول بند در قسمت پایه یا کف رودخانه 30 متر و 60 سانتی متر است و با حرکت به سمت بالا بر طول آن افزوده می شود و به 130 متر می رسد. عرض تاج یا ضخامت سد در پایین حدود 25 متر و در بالا ده و نیم متر است. ارتفاع سرریز بند از بستر رودخانه 20 متر است. در بالاترین ارتفاع، حجم مخزن سد 2،7 میلیون متر مکعب و حجم مفید آن منهای حجم رسوبات 1،5 میلیون متر مکعب است.

در محل ساخت بند گلستان، عرض دره تنگ تر می شود و در دو طرف آن صخره های بزرگی وجود دارد. صخره های تکیه گاه یک قسمت این بند، از جنس گرانیت و گرانودیوریست و موسوم به لوگوگرانیت هستند. در واقع صخره قسمت بیرونی پشتیبان محکمی برای بند است. قسمت دیگر بند گلستان روی آبرفت های رودخانه قرار دارد و کف مخزن بند در قسمت پایه اصلی قابل نفوذ است.

دیواره سد در سمت سرآب و مخزن به شکل عمودی و شاقولی است. دیواره در سمت پایاب شیب تندی دارد تا فشار آب مخزن پشت سد، آن را خراب نکند و این شیب، فشار آب را خنثی کند. شفته آهکی در مساحتی از جلوی دیواره پایاب و کف رودخانه نیز به استحکام سد را بیشتر می کند.

برج آبگیر در 26 متری سمت راست بند و در دیواره قرار دارد که شامل چاهی در میانه و پلکان مارپیچی اطراف آن است. این پلکان به مجراها و دریچه های خروجی آب راه دارد.
زیر این چاه دو مجرای هرکاره و لای کش قرار دارند. مجرای لای کش، پایین تر است و به گل و لای پشت سد آب می دهد تا از حجم رسوبات مخزن بند کاسته شود و اب زلال بالای بند با گل و لای سد مخلوط شده و آب در جریان انتقال به مزارع کمتر جذب زمین شود و ارضی دورتر نیز بتوانند از آن استفاده کنند. هم چنین این رسوبات باعث حاصلخیزی بیشتر زمین نیز می شوند.

مصالح اصلی بند، آجر، سنگ و ملات آهک و شن و خاک است. قسمت میانی بند از سنگ و ملات پر شده و سطح بیرونی از آجر ساخته شده است. آجرهای به کاررفته دو قالب دارند. آجرهای بزرگتر در ابعاد 27 در 40 و آجرهای کوچکتر به شکل مربعی به ضلع 29 سانتی متر هستند. ضخامت هر دو قالب 6 سانتی متر است.
هدف از احداث این بنا آبیاری اراضی پایین دست و روستای آبکوه بوده که هم اکنون نیز با وجود رسوبات زیاد هنوز از آن استفاده می شود.

این بند جزء موقوفات علی ابن موسی الرضا علیه السلام و مالکیت آن در دست آستان قدس رضوی و مسجد گوهرشاد است. این بند یازده سهم دارد که هفت سهم موقوفه آستان قدس رضوی و چهار سهم وقف مصارف مسجد گوهرشاد است.
بند گلستان و دریاچه پشت آن برای مسافران بسیار خاطره انگیز است و برای رفاه حال آنان امکاناتی نظیر رستوران، فروشگاه و قایقرانی نیز در آن منطقه فراهم شده است.

اطلاعات گردشگری

بند گلستان در 12 کیلومتری غرب مشهد و 4 کیلومتری طرقبه قرار دارد.

تاریخچه

بند گلستان از آثار دوران تیموری است. در سندی تاریخی از کتاب "اسناد و مکاتبات تاریخی ایران از تیمورشاه تا شاه اسماعیل" ساختمان این بند به ابوسعیدبن سلطان محمد بن میران شاه بن تیمور نسبت داده شده است. وی بعد از تصرف هرات به حکومت رسید و در سال های آخر عمر دستور ساخت این سد را داد و در سال 873 هجری قمری به قتل رسید.

تا سال 1351 ارتفاع بند 15 متر بود و آب آن به صورت سرریز از روی تاج خارج می شد. در آن سال آستان قدس تعمیراتی انجام داد تا ظرفیت سد افزایش یابد. به ارتفاع بند 6 متر افزوده شد و در قسمت انتهایی غربی تاج بند، 5 دریچه خروجی آب با 6 پایه بتنی ساخته شد. طول بند نیز از 102 به 130 متر رسید. این تعمیرات در پایان سال 1352 پایان پذیرفت و این بند در فروردین 1353 افتتاح شد و کتیبه ای در قسمت شرقی تاج بند روی صخره ها نصب شد تا مبین این تغییرات باشد. اکنون نوشته این کتیبه تقریبا پاک شده و به سختی قابل خواندن است.

در سال 89 نیز شرکت آب منطقه ای خراسان کارگاهی در کنار سد ایجاد کرد تا این اثر تاریخی را مرمت کند و جهت بازدید عموم بازگشایی شود.
 
نام: آسیا » ایران » مشهد » بند گلستان
گروه: مکان های معروف
 

مکان های دیدنی دیگر مشهد

اُرتکند

منطقه ییلاقی ارتکند در شمال شهر مشهد قرار دارد که مسیر رسیدن به این منطقه ییلاقی بسیار جذاب و زیباست. آبشار انتهایی این مسیر آبی زلال و سرد دارد و گذراندن چند ساعتی در آن لذت بخش است.

آرامگاه فردوسی

آرامگاه شاعر حماسه سرای ایرانی در باغ خودش قرار دارد. سال ها پس از مرگ وی در قرن معاصر نسبت به ساخت بنایی در خور شان وی اقدامات و تلاش هایی صورت گرفت و بنایی برای وی ساخته شد. این بنا سی سال بعد بازسازی شد و چند سال بعد نیز شاعر معاصر خراسانی در کنار فردوسی آرمید.

گنبد هارونیه

گنبد یا زندان هارونیه بنایی است که ارتباطی به هارون الرشید یا امام محمد غزالی ندارد. این بنا چون تنها اثر برجای مانده از توس باستان است بسیار اهمیت یافته است. این بنای آجری در شهر تابران در شمال شرق مشهد با تزیینات و گچ بری های مختصر خود برای باستان شناسان بسیار مهم است.

کوه سنگی

کوه سنگی دومین پارک بزرگ شهر مشهد است که به دلیل داشتن دو کوه سنگی و آب و هوای لطیف و چشم انداز زیبای بالای کوه هر ساله گردشگران زیادی را به سوی خود می کشاند.

بارگاه امام رضا علیه السلام

بارگاه امام رضا علیه السلام در شهر مقدس مشهد ملجا و پناهگاه شیعیان جهان است که چند سال پس از شهادت ایشان مورد توجه عموم مردم قرار گرفته و توسعه یافته است.

ییلاقات شاندیز - روستای زشک

منطقه ییلاقی شاندیز باغ ها و رودخانه ها و آب و هوایی مطبوع دارد که هرساله مسافران و زایران زیادی را در دل خود جای می دهد. به همین سبب در این منطقه علاوه بر مناظر طبیعی و باستانی خدماتی برای رفاه حال گردشگران نیز ایجاد شده که بر استقبال بازدیدکنندگان افزوده است.

باغ وحش وکیل

باغ وحش وکیل آباد در محدوده ییلاقی وکیل آباد مشهد قرار دارد که از لحاظ گونه های حیوانی غنی ترین مجموعه در کشور به شمار می رود. این مجموعه به جز نگهداری از حیوانات در جهت حفظ و تکثیر حیوانات نادر و در حال انقراض و حیوانات انحصاری خود نیز تلاش می کند.

آرامگاه نادرشاه افشار

مجموعه باغ موزه نادری در شهر مشهد دومین محل گردشگری این شهر است. این مکان در باغی مصفا ساخته شده و شامل آرامگاه و مجسمه نادر و موزه هایی از دوران نادری تا معاصر است.

بوستان ملت

بوستان ملت در نزدیکی میدان آزادی برای مردم مشهد چیزی فراتر از چند اصله درخت کهن سال است. این پارک مجموعه ای از امکانات رفاهی و فرهنگی و ورزشی است که برای تمام اقشار جامعه امکانات و تجهیزات دارد.

آبشار اخلمد

منطقه اخلمد یکی از روستاهای قدیمی خراسان رضوی است که آب و هوا و طبیعتی بی نظیر دارد. علاوه بر مسافران بین راهی سنگنوردان نیز برای استفاده از دیواره های طبیعی ابشارهای این منطقه به این جا می آیند و از موقعیت بکر آن بهره می برند.

غار مغان

غار مغان در استان خراسان رضوی و در روستایی به همین نام یکی از غارهای بسیار پر پیچ و خم کشور است که پیمایش آن به مهارت و لوازم مناسب و راهنمایی حرفه ای نیاز دارد. غارنوردان با عبور از خطرات داخل غار سنگ های زیبای استالاگمیت، برکه ها و چاه ها و زیبایی های بسیار دیگری را مشاهده می کنند.

سوغاتی های مشهد

ادویه هفت قلم، زعفران و زرشک، انگشتر و زینت آلات فیروزه و عقیق-نقل، نبات، سوهان، عطریات، جام چهل کلید، عبای روحانی و نمازی، انواع خشکبار، سجاده، جانماز، مهر و تسبیح، نقل، نبات، سوهان و خلعت آخرت از جمله سوغاتیهای مشهد برای گردشگران است.

غذای محلی مشهد

کوکو شیرین مشهدی، دیگچه، قروتی، شله، غذای اصیل مشهدی، غذای مشهدی و شیشلیک از غذاهای محلی مشهد می باشد که به گردشگران پیشنهاد می شود.