درباره طاق بستان

محوطه تاريخي طاق بستان در دامنه كوهي به همين نام و در كنار چشمه‌اي در شمال حاشيه كنوني شهر كرمانشاه واقع شده است. در اين محوطه، آثاري از دوره ساساني وجود دارد كه شامل نقش برجسته‌ها و کتیبه‌های پادشاهان ساسانی و دو طاق (ايوان) سنگي بنام‌هاي طاق كوچك و بزرگ است.

نقش برجسته شکارگاه سلطنتی طاق بستان، نخستین تابلوی سنگی در جهان است که تمامی قاعده و اصول نقاشی در آن رعایت شده و به گونه‌ای است که گویی اثر از روی نقاشی، نقش شده ‌است. همچنین در طاق بزرگ آثاری از زنان موسیقیدان به چشم می‌خورد که به نواختن چنگ و سازهای بادی مشغولند. در قسمتی دیگری از این طاق نیز صحنه شکار گراز دیده می‌شود که از نظر حرکت و نمایش از جمله شاهکارهای هنر سنگ‌نگاری به شمار می‌رود که در سبک هنری نزدیک به سبک نقاشی بر روی دیوار است.

نامهای دیگر طاق بستان

  • مورخان و جغرافیدانان دوره اسلامي ضمن توصيف طاق بستان، از اين محوطه با نامهاي متفاوتي چون «شبدیز»، «قصر شیرین» و «طاق وسطام» ياد كرده‌اند.
  • عده‌اي ديگر آن را «طاق بهستون»، «طاق بیستون» و «تخت بستان» ناميده‌اند.
  • اهالي محل نيز محوطه را با نام «طاق وسان» و «طاق بسان» مي شناسند. زیرا «سان» در زبان محلی به معنی سنگ است و «طاق وسان» یعنی طاقی که در سنگ کنده شده است.
  • امروزه نیز در اکثر محافل ایران شناسی از این مکان با نام «طاق بستان» یاد می‌شود.

طاق ها

در محوطه تاریخی طاق بستان، آثاري از دوره ساساني وجود دارد كه دارای دو طاق (ايوان) سنگي به نامهاي طاق كوچك و بزرگ است.

طاق بزرگ

طاق بزرگ مهمترین اثر در طاق‌بستان، با نقش برجسته تاج‌گذاری خسرو پرویز است و دارای ایوانی به شکل مستطیل با عرض 7/85 متر، ارتفاع 11/90 متر و عمق 7/65 متر می‌باشد.
در دو طرف ورودی این ایوان، دو جرز چهارگوش به ارتفاع 4/27 متر ایجاد شده که پهنای جرز سمت راست 1/41 متر و پهنای جرز سمت چپ 1/46 متر است. بر روی این جرزها، طاقی با قوس نعل اسبی قرار دارد که 24 سانتیمتر از سطح داخلی جرزها عقب رفته است.
ارتفاع این طاق از کف ایوان تا لبه قوس در قسمت جلو 8/80 متر و در قسمت عقب ایوان 9/25 متر است. قوس طاق نیز در قسمت جلو ایوان بازتر از قوس انتهای ایوان است؛ در قسمت جلو به شکل نیم دایره و در قسمت عقب به شکل نیم بیضی است. بر روی لبه بام ایوان، هفت جان پناه چهار پله‌ای هر کدام به ارتفاع 129 سانتیمتر با زاویه قائم وجود دارد.
دیوار انتهای این ایوان دو بخش است و هر بخش استادانه تزیین شده؛ بخش بالایی تاج گذاری خسرو پرویز شاه ساسانی را نشان می‌دهد و در بخش پایین سواری زره‌پوش سوار بر اسب قرار دارد.
در تصویر تاج گذاری، شاه در میان تصویر و در سمت راست وی فروهر قرار گرفته است. فروهر تاجی کنگره‌دار بر سر دارد و حلقه فر ایزدی را به شاه می‌دهد. لباس شاه و نگاره فروهرتا حدودی یکسان است. هر دوی آنها شلواری چین‌دار به پا دارند که توسط بندی به مچ پایشان چسبیده است. همچنین هر دو کمربند و دست‌بند دارند. درسمت چپ شاه، آناهیتا (میترا) قرار دارد چرا که از آناهیتا به عنوان ایزدبانوی آب‌ها و نمود خرمی و سرسبزی یاد می‌کردند.

در کناره ورودی طاق نیز نقش برجسته‌ای از فرشتگان، درخت زندگی، مجالس شکار گراز و مرغان و ماهیان در مرداب و نقش‌های فیل، اسب و قایق می‌باشد که نشانی از مراسم بزم و شادی است.

بعدها یعنی در زمان قاجار نقش برجسته‌ای از محمد علی میرزا (شاه قاجار) و به دستور وی در قسمت فوقانی دیوار سمت چپ این طاق با کتیبه‌ای به خط نستعلیق حجاری شد. در این تصویر محمد علی میرزا دولتشاه بر روی تختی نشسته و صورتی فربه، ریشی بلند و سیبلی تاب دار دارد. تاج او از نوع تاج کنگره دار و شبیه تاج پدرش فتحعلی شاه است. پیراهن چین دار قرمز رنگی به تن دارد. کمربندی به کمر بسته که به آن شمشیر و خنجری آویزان است.

طاق کوچک
طاق کوچک در میان نقش تاج گذاری اردشیر دوم و طاق بزرگ قرار دارد که دارای فضای مستطیل شکل به عرض 5/96 متر، عمق  3/80متر ارتفاع 5/30 متر است. در دو طرف ورودی این طاق، دو جرز چهارگوش به پهنای 9 سانتیمتر و بلندی 2/37 متر به چشم می‌خورد. بالای این جرزها، طاقی با قوس نیم دایره‌ای قرار دارد که 10 سانتیمتر از سطح داخلی جرزها عقب‌تر است. دیوار انتهای این ایوان نیز به دو بخش تقسیم می‌شود؛ در بخش بالایی، طاقچه‌ای به عمق 30 سانتیمتر و بلندی 2/93 متر ایجاد شده است. در داخل این طاقچه، پیکره‌های تاج گذاری شاهپور دوم و پسرش شاهپور سوم همراه با کتیبه هایی به خط پهلوی و به زبان فارسی میانه حجاری شده است.

سمت راست ایوان کوچک، صحنه تاج گذاری اردشیر دوم (383-379م) نهمین شاه ساسانی را نشان می‌دهد. در این مجلس، شاه ساسانی به حالت ایستاده در مرکز قرار گرفته و در سمت راستش، اهورا مزدا نقش شده که با دست راست حلقه روبان داری را به شاه اهداء می‌کند. در سمت چپ اردشیر دوم، ایزد مهر بر روی گل نیلوفر بزرگی قرار دارد. شاه ساسانی چشمانی درشت و ابروانی برجسته دارد. ریش او مجعد و موهای سرش به صورت انبوه بر روی شانه های ریخته است. او گوشواره، گردن بند و دست بند به بر دارد. گوشواره‌ای به شکل حلقه مدوری که گوی کوچکی به آن آویزان است و گردن بندی با یک ردیف مروارید درشت به همراه دارد و در زیر پایش پیکر دشمن شکست خورده‌ای نقش شده است. کتیبه مربوط به این شاه دارای نه سطر و ترجمه آن بدین شرح است:

"این پیکری است از بغ مزداپرست. خدایگان شاپور، شاهنشاه ایران و انیران که چهر از یزدان دارد. فرزند بغ مزادپرست، خدایگان هرمز، شاهنشاه ایران و انیران که چهر از ایزدان دارد، نوه خدایگان نره شاه شاهان"

پیکره شاپور سوم نیز شبیه پیکره پدر است که تنها تفاوت این پیکره ها در شکل تاج آنهاست. متأسفانه جزئیات تاج شاپور سوم مشخص نیست. کتیبه مربوط به شاهپور سوم دارای سیزده سطر و بدیم مضمون می‌باشد:

"این پیکری است از بغ مزداپرست، خدایگان شاپور، شاهنشاه ایران و انیران که چهر از یزدان دارد، فرزند بغ مزادپرست خدایگان شاپور، شاهنشاه ایران و انیران که چهر از ایزدان دارد، نوه خدایگان هرمز شاهنشاه"

آسیب‌ها

مجموعه تاریخی طاق بستان مانند برخی از آثار باستانی از آسیب‌های طبیعی و انسانی در امان نمانده است.
به دلیل حرکت زمین در این منطقه بر دیوارههای طاق بزرگ و طاق کوچک ترک‌هایی ایجاد شده که به مرور زمان و با تجمع خزه ها بر دیوارههای آن باعث محو شدن بخشی از نقوش این طاق‌ها شده و این روند با نفوذ آب به داخل ترکها تشدید شده باستان شناسان را به فکر مرمت این بنا انداخته است. همچنین در بالای طاق بزرگ، متأسفانه در عهد قاجار دستکاریهایی صورت گرفته و تصاویری را حجاری کرده‌اند که لطمه فراوانی به طاق‌ بستان وارد کرده است.

تاریخچه

طاق‌بستان مجموعه‌ای از نقش برجسته‌ها و کتیبه‌های دوره ساسانی است که در قرن سوم میلادی ساخته شده است و ارزش هنری و تاریخی زیادی دارد. چند صحنه تاریخی از جمله تاج‌گذاری خسرو پرویز، تاج‌گذاری اردشیر دوم، تاج گذاری شاهپور دوم و سوم و همچنین چند کتیبه به خط پهلوی در آن حک شده است.

اطلاعات گردشگری

طاق‌بستان مجموعه‌ای از نقش برجسته‌ها و کتیبه‌های دوره ساسانی است که در شمال شهر کرمانشاه در غرب ایران واقع شده است.
 
نام: آسیا » ایران » کرمانشاه » طاق بستان
گروه: مکان های معروف
 

مکان های دیدنی دیگر کرمانشاه

معبد آناهیتا

معبد آناهيتا که بزرگترین بنای سنگی ایران می باشد، در مركز شهر كنگاور بر سر راه همدان به كرمانشاه واقع شده است. معبد آناهیتا متعلق به آناهیتا، الهه پاکی و محلی برای نیایش آب بوده که یکی از چهار عنصر مقدس و مورد احترام ایرانیان باستان است. آناهیتا ایزد بانوی آب‌های روان، زیبایی، فراوانی و برکت در دوران پیش از اسلام بوده است.

گودین تپه

گودین تپه نزدیکی روستایی به همین نام در استان کرمانشاه مجموعه ای از هفت دوره زمانی از تاریخ ایران باستان تا دوران اسلامی است.

تکیه معاون‌الملک

تکیه معاون الملک در بافت قدیم شهر کرمانشاه به جهت داشتن تصاویر بی نظیری از شخصیت های مذهبی و دینی و رجال سیاسی کشور در کاشی کاری های وسیع و بی نظیرش هر ساله گردشگران زیادی را به خود می بیند که تحسین گر هنر دست معماران و هنرمندان ایرانی هستند.

غار قوری قلعه

غار قوری قلعه در بخش روانسر استان کرمانشاه بزرگترین غار خاورمیانه است. این غار از دو بخش بازدید عمومی و غارنوردی تشکیل شده که باعث شده هرساله افراد مختلفی به دیدن زیبایی های درون آن بشتابند.

سراب نیلوفر

سراب نیلوفر که یکی از جاذبه‌های طبیعی استان کرمانشاه و یکی از مناطق نمونه گردشگری کشور به شمار می‌رود، در فصول گرم سال مملو از گل‌های نیلوفر می‌شود که غنچه‌ها و برگ‌های آن سر از آب برآورده و سطح وسیعی از روی آب را می‌پوشاند.

مجسمه هرکول

در دوران اشکانیان (پارتیان)، ورثرغنه یکی از محبوب‌ترین خدایان بود که اغلب به صورت پیکره‌های گلی و سنگی نشان داده میشد. نمونه‌ای از این پیکره‌ها مجسمه هرکول (ورثرغنه) ‌است که به صورت شخص نیرومندی با مو و ریش مجعد در حال استراحت بر روی پوست شیر نشان داده شده‌ است.

تپه سراب

تپه تاریخی سراب، تپه‌ای است که به صورت برجستگي كوچكي در داخل زمينهاي زراعي روستاي "ده پهن" قرار دارد. در نتيجه كاوش در اين محوطه سكونتگاههاي مدوري که سقف آنها از نی و گل ساخته شده بود، شناسايي شد كه كف آنها از سطح زمينهاي اطراف پايينتر بود.

بیستون

بیستون در فاصله 32 کیلومتری شرق شهر کرمانشاه قرار دارد. این منطقه به علت شرایط جغرافیایی، همیشه نقطه شروع زندگی قبیله ها بوده است و این مهم ترین دلیل شکل گیری آثار باستانی در این منطقه می باشد. اگر بخواهید آثار باستانی این منطقه را از نزدیک ببینید، باید لااقل به 30 منطقه سر بزنید.

کتیبه بیستون

کتیبه بیستون یکی از مهمترین و مشهورترین سندهای تاریخ جهان و مهمترین متن تاریخی در زمان هخامنشیان است که در ارتفاع هفتاد متری از سطح زمین و بر دامنه کوه بیستون کرمانشاه حک شده است.

کتیبه‌های کوچک بیستون

علاوه بر کتیبه بزرگ بیستون، یازده کتیبه دیگر نیز که به کتیبه‌های کوچک معروفند بر صخره بیستون نقل گردیده‌اند. این کتیبه‌ها به سه خط و زبان پارسی باستان، عیلامی و بابلی تنظیم شده‌اند.

نقش برجسته بیستون

نقش برجسته بیستون کرمانشاه که طول آن حدود 6 متر و عرضش حدود 3 متر و 20 سانتیمتر می‌باشد، نشانگر پیروزی داریوش یکم بر گوماته مغ و به بند کشیدن یاغیان است.

سر ستون های بیستون در طاق بستان

طاق‌بستان مجموعه‌ای از نقش برجسته‌ها و کتیبه‌های دوره ساسانی است که در قرن سوم میلادی ساخته شده است و ارزش هنری و تاریخی زیادی دارد و که در شمال شهر کرمانشاه در غرب ایران واقع شده است.

تپه آسیاب

تپه باستانی آسیاب در پنج کیلومتری شرق شهرستان کرمانشاه، مشرف بر رودخانه قره سو قرار دارد که شواهد موجود و بررسی آثار باقی مانده، نشان از قدمت کهن این اثر تاریخی است.