قالیبافی

یكی دیگر از هنرهای دستی اصفهان قالیبافی است.

تاریخچه
  • در زمان صفویه این هنر كه تا قبل از آن در اصفهان نشیب و فرازهایی را دیده بود به اوج ترقی رسید.
  • در زمانی كه شهر اصفهان به عنوان مركز كشور انتخاب شد هنرمندان و معماران و كاشیكاران و خوشنویسان و صنعتگران بیشماری از اقصی نقاط به این شهر آمدند. در كارگاههای شاهی كه قلمزنان و قلمكار سازان و خاتم سازان و... در آنها به خلق شاهكارهای بی نظیر مشغول بودند، قالیهای نفیس ابریشمین و ظریف نیز بافته میشد و بزودی شهر اصفهان مركز داد و ستد قالیهای گرانبها گردید. در برخی گزارشهای جهانگردی و سیاحانه قالیهای نفیس و بی نظیری اشاره شده كه ایوانهای كاخهائی مانند عالیقاپو و هشت بهشت و چهلستون و... بوسیله آنها مفروش شده بود.
  • با حمله افغانها در سال ١١٣٥ هجری برابر با ١٧٢٢ میلادی و سقوط صفویان هنر قالیبافی نیز گرفتار ركود گردید و طراحان و بافندگان یا در جنگ كشته شدند و یا شهر اصفهان را ترك كردند.
  • پس از جنگ جهانی دوم بار دیگر قالی اصفهان مورد توجه قرار گرفت و طراحان اصفهان شروع به طراحی قالیچه هائی كردند كه در دنیای امروز و بخصوص اروپا مشتریانی داشتند. بزودی فرش اصفهان بار دیگر مورد مهر قرار گرفت و طرحهای زیبای اسلیمی و لچك و ترنج همراه با بافت بسیار مرغوب قالیبافی را در عداد صنایع مهم اصفهان قرار داد.
  • در حال حاضر با آموزش طراحی نقشه فرش در هنرستان هنرهای زیبا و برخی دانشگاههای هنر و استفاده از تجربیات اساتیدی مانند مرحوم عیسی بهادری، مرحوم ابو عطا مرحوم ارچنگ كه از بهترین و مشهورترین طراحان فرش بودند فرش اصفهان همچنان مشتاقان خود را حفظ كرده است. در نمایشگاههائی كه برای عرضه فرشهای ایران تشكیل می‌گردد فرش اصفهان از نظر رنگ و طرح و بافت و كیفیت رنگها و سایر موارد در بین شهرهای ایران جایگاه والائی دارد.

خاتم سازی

یكی از گونه های زیبا و هنرمندانه صنایع دستی در اصفهان خاتم سازی است. این هنر بی بدیل و كم نظیر در واقع هنر آرایش سطح اشیا چوبی به صورتی شبیه به موزائیك با مثلثهای كوچك است. این مثلثها هر چه ظریفتر و طرحها و اشكال هر چه منظمتر باشند خاتم مرغوبتر خواهد بود.
یكی دیگر از دلایل مرغوبیت و ارزشمند بودن خاتم بالا بودن كیفیت مواد اولیه است. موادی كه خاتم سازان برای تهیه محصولات خود از آنها استفاده می كنند بسیار متنوع هستند. این مواد عبارتند از: چوبهای گوناگون مانند چوب فوفل، آبنوسس، نارنج و هناب، استخوانهای مختلف مانند استخوان شتر، گاو، اسب و همچنین عاج، صدف و مفتولهای مسی و برنجی و در برخی موارد طلا و نقره برای ساختن خاتم مواد اولیه را به صورت منشورهائی به ابعاد 1 تا 2 میلمتر رنگ آمیزی كرده و با پهلوی هم چیدن آنها طرحهای مختلف خاتم را بوجود می اورند.
علاوه بر اصفهان خاتم سازان شیراز نیز در این هنر شهره هستند و خاتم هائی كه به وسیله هنرمندان اصفهان و شیراز تهیه میشود، خریداران بسیار ی دارد. این فرآورده ها شامل ظروف متنوع و مختلف می باشند. در سالهای اخیر هنرمندان خاتم ساز با تشكیل شركت تعاونی خاتم سازان كه زیر نظر سازمان صنایع دستی ایران فعالیت میكند انسجام بهتری یافته و تولیدات مرغوبتری را به گردشگران مخصوصا خارجیان عرضه می كنند.

زری بافی

زری یك صفت نسبی منسوب به زر است، یعنی ساخته شده از زرین و طلائی. بنابر این زری بافی عبارت است ازپارچه های زربفت، پارچه هایی كه پودهای آن طلاست. در این هنر پارچه هایی با نقش و نگارهای سنتی و تار و پودهائی از ابریشم و گلابتون با دستگاههای كاملا سنتی دستی بافته میشود. مواد اولیه این صنعت ابریشم طبیعی است. مراحل بافت زری بافی شامل نقشه بندی، چله كشی، گذراندن ابریشم از وردها و شانه ها می باشد. دستگاه زری بافی نیز معمولا ابزار و آلات چوبی است كه به سبك قدیمی و ساده ساخته میشود.

تاریخچه

هنر زری بافی سابقه تاریخی و طولانی دارد.
  • مورخین و پژو هشگران می نویسند هخامنشیان در استفاده از پارچه های لطیف و لباسهای فاخر پیشقدم بوده و پرده های الوان ایرانی كه با نخهای گلابتون بافته شده بودند در دنیا مشهور و معروف بوده اند بطوری كه میان رومیان همه ساله مبالغی برای زری های ایرانی خرج می كرده اند.
  • از دوران ساسانیان پارچه های زربفت بسیار زیبا در موزه ها و كلیساهای اروپا موجود است.
  • پس از اسلام و بخصوص در عصر سلاجقه نقوش اسلامی با ساسانی تلفیق واستفاده خط كوفی در حاشیه پارچه ها باب گشت.
  • در دوران مغول این هنر دچار زوال گردید.
  • اما با روی كار آمدن تیموریان مجددا مورد توجه قرار گرفت.
  • در دوران صفویان و بخصوص بعد از پایتختی اصفهان زری بافی نیز مانند سایر هنرها مورد حمایت جدی قرار گرفت و بهترین استادان به اصفهان دعوت شدند. این استادكاران در كارگاههای مجهزی كه كارگاه شاهی نامیده می شدند به تربیت شاگردان و تولید پارچه های زری بسیار زیبا مشغول شدند. بزودی این كارگاهها گسترش یافتند و در شهر های یزد و كاشان و بقیه نقاط نیز كارگاههای شاهی افتتاح شدند. در این دوره زری بافی با طرحهای گوناگون و رنگهای متنوع به بالاترین سطح رسید و نقوش بسیار زیبایی از تصاویر حیوانات، پرندگان، گل و گیاه، درختان مخصوصا درخت سرو، گل و مرغ اسلیمی و ختائی بر پارچه های زربفت بافته شدند و بافته ها نیز با خطوط نسخ و نستعلیق تزئین شدند و با آنها مقابر و اماكن مقدسه پوشانده شدند. در دوران صفویه پارچه های زربفت و زری های ایران بصورت صادرات، هدیه به سلاطین و رهبران و سفرا و بصورتهای دیگر به كشورهای اروپائی راه یافتند و این هنر ایرانی طرفداران و خریداران بسیاری بدست آورد.
  • پس از صفویه به دلیل تقلید از غرب هنر زری بافی مورد بی مهری واقع شد اما در سال ١٣.٩ كارگاهی توسط دولت وقت و به اهتمام استاد حسین طاهر زاده بهزاد و به ریاست استاد حبیب الله طریقی تاسیس شد.
  • در حال حاضر كارگاه زری بافی میراث فرهنگی و كارگاه زری بافی و گلابتون سازی هنرستان هنرهای زیبای اصفهان به حیات خود ادامه می دهند. امروز از استادكاران این هنر نیز مانند هنر قلمكار برای تدریس در دانشگاه استفاده میشود واستادان این صنعت تجربیات گرانبار خود را به دانشجویان منتقل می كنند. از استادان این هنر می توان از مرحوم پور عطار و مرحوم پور نقشبند نام برد.

مینیاتور

مینیاتور، هنر ظریف نقاشی است كه بجز ایران مشابه آن را در ژاپن و خاور دور و چین نیز می توان مشاهده كرد. در مورد تاریخچه این هنر برخی از پژوهشگران عقیده دارند شخصی به نام غیاث الدین هنر مینیاتور را ازچین به ایران آورد و مینیاتور چینی در ایران تكامل یافت و با گذراندن مراحل پیشرفت به تدریج ازمینیاتورچینی متمایزشد.

ازبررسی های تاریخی چنین استنباط  می گردد كه هنرمندان مینیاتورساز ایرانی طراحی، رنگ آمیزی و مجسمه سازی چینی را با ادراك و ذوق خاص خود تغییرداده و دگرگونیهائی در آن بوجود آورده اند. به هرحال، اگرچه واژه مینیاتور در نگاه اول بیگانه می نماید اما شك نیست مینیاتور باابعاد كنونی هنری ایرانی است كه مكتب های مختلف همانند مكتب عباسی (بغداد) مكتب مغول، مكتب هرات را گذرانده و با حضور صفویه و انتقال مركز هنری ایران از هرات به تبریز درشیوه آن نیز تحول بوجود آمده است. با انتخاب اصفهان به پایتختی و حمایت همه جانبه ای كه از هنرمندان ونقاشان و نگارگران به عمل آمد نقاشان چیره دستی ظهور كردند كه شاهكارهای آنان امروز زینت بخش موزه های جهان است. دراین عصر به دلیل گسترش ارتباط ایران با كشورهای اروپائی و آسیائی هنرایران به كشورهای بیگانه معرفی شد ودوران صفویه آغاز فصل تازه ای در تاریخ مینیاتور ایران به حساب آمد.

در زمان صفویه هنرمندانی همچون رضاعباسی، محمدزمان نگارگر، محمدقاسم مشهور به سراجای نقاش و محمدیوسف مصور كه باخلق آثار بی دلیل و منحصربه فرد این هنر را به نهایت اعتلا رساندند. در دوران معاصر مینیاتور ایرانی جلوه درخشانی داشته و در طی صدسال اخیر آثار ممتازی بوجود آمده است.

ساخت وساز مینیاتور

ابزار و وسائلی كه مورد لزوم یك هنرمند مینیاتورسازاست درمقایسه با سایرهنرهای ایرانی مانند خاتم سازی، قلم زنی، منبت كاری و...بسیار محدود است.

ابزار مینیاتور
  • قلم مو: درقدیم هنرمندان برای ساخت قلم مو ازدم نرم سنجاب استفاده می كردند.
  • بوم مینیاتور: كه عبارتست از تخته، كاغذ، مقوافیبر، عاج، استخوان و..
  • روغن: برای محافظت اثر از آن استفاده می كنند.
  • رنگ: كه بیشتر مینیاتورسازان از رنگهای دست ساز خود استفاده می كرده اند.
روشها

شیوه هائی كه در ساخت مینیاتور وجود دارند عبارتند از:
  • مینیاتور آبرنگ  روحی
  • مینیاتور سیاه
  • قلم رنگی
  • مینیاتور سفیدقل
  • مینیاتورهای زیر روغنی
علاوه برآنكه دربناهای تاریخی ازاین هنراستفاده می شد و هنرمندان بزرگ عصر صفویه كاخهای عالی قاپو، چهلستون وهشت بهشت و...رابا این هنر تزئین كردند صدها اثر كه شامل: جلدهای آلبوم، تصاویركتابها، قاب آئینه ها وامثال آنها می باشند درموزه های ایران وخارج از كشور در معرض تماشای هنردوستان وعلاقمندان می باشند.
 
نام: آسیا » ایران » اصفهان » هنرهای دستی اصفهان - قسمت دوم
گروه: سرگرمی ها
 

مکان های دیدنی دیگر اصفهان

 

مسجد سید

مسجد سید یکی از بزرگترین و معروف ترین مساجد اصفهان است که از جمله آثار تاریخی برجای مانده از دوره قاجار محسوب می شود. ساخت این بنا توسط یکی از علمای بزرگ اصفهان به نام آیت الله سید محمدباقر شفتی آغاز گردید که پس از فوت ایشان، فرزند و نوه ی وی ان را ادامه دادند. کل عملیات ساخت مسجد همراه با تزئینات بکار رفته در آن در حدود 130 سال بطول انجامیده است.

مسجد جامع اصفهان

مسجد جامع اصفهان از جمله مساجد بسیار قدیمی اصفهان است که مکان آن حتی پیش از اسلام نیز کاربری مذهبی داشته است. این مسجد که در طول تاریخ خود تغییرات زیادی را در زمان حکومت های مختلف متحمل شده، امروزه یکی از جاذبه های گردشگری تمام عیار اصفهان محسوب می شود.

مسجد حکیم

مسجد حکیم از جمله آثار تاریخی اصفهان است که در قرن چهارم هجری و در زمان حکومت شاه عباس دوم صفوی ساخته شده است. بانی این مسجد حکیم شاه، حکیم محمد داوود خان بوده است. مسجد حکیم به دلیل ساختار گلی و نیز وجود خط نوشته های متعدد در گوشه و کنار بنای آن، از شهرت خاصی برخوردار است.

مسجد شیخ لطف الله

مسجد شیخ لطف الله از جمله مساجد باشکوه اصفهان و از آثار برجای مانده از دوران صفوی می باشد. این مسجد که در میدان امام یا نقش جهان قرار دارد، از شهرت بسیاری برخوردار است. گنبد زیبا و کاشیکاری شده این مسجد، یکی از زیباترین گنبدهای جهان می باشد. همه ساله گردشگران داخلی و خارجی زیادی از این مسجد دیدن می کنند.

منارجنبان

بنای منارجنبان یکی از شگفت انگیزترین آثار تاریخی اصفهان محسوب می شود. ویژگی این بنا که از یک ایوان و دو مناره تشکیل شده این است که تکان دادن یکی از مناره ها سبب تکان خوردن دیگری و نیز کل بنا به طور کاملاً محسوس می شود. این بنا که از آثار قرن هشتم هجری به شمار می رود، از مهمترین جاذبه های گردشگری اصفهان می باشد.

مدرسه چهارباغ اصفهان

مدرسه چهارباغ یکی از مدارس معروف اصفهان می باشد که از آخرین بناهای عهد صفوی به شمار می رود. این مکان که از ابتدا به عنوان محل تحصیل طلاب عمل می کرده، از ویژگی های معماری بسیار شاخصی برخوردار است. کاشیکاری های این مدرسه زبانزد می باشد. مدرسه چهارباغ با اسامی دیگری نظیر مدرسه سلطان و مدرسه مادرشاه نیز شناخته می شده است.

کلیسا وانک

شهر اصفهان از جمله شهرهای ایران است که بخشی از جمعیت آن را اقلیت دینی ارامنه تشکیل می دهد. این افراد که در زمان شاه عباس اول صفوی به این منطقه کوچ داده شدند، اقدام به ساخت تعدادی کلسیا کردند. از معروفترین کلیساهای این شهر، کلیسای وانک می باشد که از جاذبه های گردشگری اصفهان محسوب می شود.

کاخ هشت بهشت

کاخ هشت بهشت از جمله کاخ های برجای مانده از دوره صفوی در اصفهان می باشد. این کاخ در نیمه دوم قرن هجری و در زمان شاه سلیمان صفوی ساخته شده است. بنای دو طبقه کاخ هشت بهشت دارای اتاق ها، رواق ها و راهروهای متعددی است که توسط دو راه پله به یکدیگر متصل اند. امروزه وجود پارکی وسیع و زیبا در کنار این کاخ، گردشگران بسیاری را به این مکان جلب می کند.

کبوترخانه

از جمله آثار تاریخی اصفهان که شاید کمتر نام شان به گوش بخورد، کبوترخانه ها می باشد. این سازه های شگفت انگیز و جالب که قدمتی در حدود هفت قرن دارند، بویژه در دوره صفوی از رونق بسیاری برخوردار بودند. کبوترخانه های اصفهان که برخی آنها گنجایش چهل هزار قطعه کبوتر داشته اند، در میان معروفترین کبوترخانه های جهان جای داشته اند. امروزه نیز در اطراف اصفهان تعدادی کبوترخانه به چشم می خورد.

عمارت عالی قاپو

عمارت عالی قاپو یکی از باشکوه ترین آثار تاریخی برجای مانده از دوره صفوی است. ساخت این بنا به دستور شاه عباس اول آغاز گردید اما در زمان حکمرانی سایر پادشاهان صفوی نیز بخش هایی به آن افزوده و تکمیل گردید.

مسجد امام

مسجد امام از معروفترین و باشکوه ترین مساجد اصفهان می باشد که از آثار دوره صفوی محسوب می شود. این مسجد که در میدان امام یا نقش جهان واقع شده، از جاذبه های گردشگری مهم اصفهان است که همه ساله گردشگران داخلی و خارجی بسیاری را به سوی خود جلب می کند.

کاخ چهلستون

کاخ چهلستون از جمله آثار برجای مانده از دوره صفوی در اصفهان است که به دلیل تعدد ستون های موجود در آن، بدین نام خوانده میشود. وجود نقاشی ها، مینیاتورها، نسخ خطی، ظروف و سفالینه ها، سکه و جاذبه های بصری فراوان در معماری این بنا، همه ساله گردشگران بسیاری را به این مکان می کشاند.

سی و سه پل

از میان پل های تاریخی اصفهان که بر روی رودخانه زاینده رود ساخته شده به جرأت می توان گفت که سی و سه پل از معروفترین شان به شمار می رود. سی و سه پل، طولانی ترین پل موجود بر روی زاینده رود است که در زمان حکومت شاه عباس اول صفوی و توسط یکی از سرداران وی به نام الله وردی خان ساخته شده است.

حمام علیقلی آقا

دوره حکومت پادشاهان صفوی، دوره رونق هنر و معماری در اصفهان محسوب می شود. از جمله بناهایی که در ساخت آن در این دوران از اهمیت چشمگیری برخوردار بوده، حمام های عمومی اصفهان بوده است. مجموعه حمام علیقلی آقا از جمله این حمام ها است که با قدمتی در حدود 310 سال، به عنوان یکی از جاذبه های گردشگری اصفهان علاقمندان بسیاری را به سوی خود جلب می کند.

پل مارنان

پل مارنان یکی از قدیمی ترین پل های اصفهان می باشد که برخی تاریخ ساخت آن را به دوره ساسانی نسبت می دهند. این پل که با اسامی مختلفی چون پل ماربین یا پل سرافراز نیز شناخته می شده، امروزه به یکی از جاذبه های گردشگری اصفهان تبدیل شده است.

پل شهرستان

پل شهرستان یکی از قدیمی ترین پل هایی است که در دوران پیش از اسلام بر روی رودخانه زاینده رود ساخته شده است. این پل که زمان ساخت آن را متعلق به دوره ساسانی می دانند، بارها در زمان حکومت سلسله های دیگری نظیر سلجوقیان، آل بویه و صفویه مورد مرمت و بازسازی قرار گرفته است.

پل خواجو

یکی از معروف ترین پل های زاینده رود، پل خواجو می باشد که در سال 1060 هجری قمری به دستور شاه عباس دوم ساخته شده است. این پل بواسطه ویژگی های معماری و تزئینات بکار رفته در ساخت آن از سایر پل های موجود بر روی زاینده رود معروف تر است.

پل چوبی

پل چوبی که نام صحیح آن جوئی می باشد، از جمله پل های قدیمی ساخته شده بر روی زاینده رود است که به دستور شاه عباس دوم صفوی و برای کاربری سلطنتی ساخته شده است. این پل که در بین دو پل خواجو و سی و سه پل واقع شده، از جمله جاذبه های گردشگری اصفهان به شمار می رود.

بازار قیصریه

بازار سنتی اصفهان، که یکی از زیباترین و قدیمی ترین بازارهای ایران و جهان است ورودی های متعددی دارد اما ورودی اصلی آن، سر در قیصریه واقع در میدان امام یا میدان نقش جهان می باشد.

آتشگاه

آتشگاه یکی از قدیمی ترین بناهای تاریخی مربوط به دوران پیش از اسلام در اصفهان می باشد که در انتهای خیابانی به همین نام و بر فراز تپه ای واقع شده است. این بنا که ساخت آن را مربوط به دوره ساسانیان یا پیش از آن می دانند، از جمله جاذبه های گردشگری اصفهان به شمار می رود.

کليساي مريم

کليساي مريم متعلق به دوره صفوي و دومين کليساي بزرگ شهر اصفهان است که هنوز هم در آن مراسمي برپا مي شود. نقاشي ها و کاشي کاري هاي ديوارهايش بر اهميت آن افزوده و تشکيل يک هشتي داده است. توجه بيش از حد زنان به اين کليسا به دليل نام حضرت مريم نيز جالب توجه است.

غار كلهرود

غار زيباي كلهرود، غاري طبيعي و غيرآهكي و از طولاني‌ترين غارهاي ايران در نزديكي روستاي زيباي كلهرود در 110 كيلومتري اصفهان قرار دارد.

هنرهای دستی اصفهان - قسمت اول

قلم زنی، خوشنویسی، مینا کاری، قلمدان سازی و سفره قلمکاراز چمله هنرهای دستی اصفهان است. هنر قلم زنی که از دیرباز در اصفهان رواج كامل داشته، درحقیقت نوعی حكاكی بر روی فلزات است.

غذاهای محلی اصفهان

از غذا و دسرهای مخصوص اصفهان می توان به خورش ماست، حلیم بادمجان، بریانی و آبگوشت بالوبیا سفید اشاره کرد.

هنرهای دستی اصفهان - قسمت سوم

کاشی سازی، گچبری، گره چینی و مشبك، صحافی و جلد سازی جزو صنایع دستی اصفهان می باشد. یكی از هنرهائی كه در عصر صفویه به اوج رسید و هنرمندان اصفهان در تكامل آن ابتكار و خلاقیت بی مانندی از خود نشان دادند صحافی و جلد سازی بود.

سوغاتی های اصفهان

علاوه بر صنایع دستى، شیرینى گز و پولکى و گلاب قمصر کاشان از سوغاتى هاى مشهور شهر اصفهان است.