کاشی سازی

یكی از هنرهای دستی اصفهان كه از دیرباز در این شهر رواج داشته، كاشیكاری است. قدیمی ترین كاشی های موجود در اصفهان كاشی های فیروزه ای رنگی است كه كتیبه های تاریخی مناره های دوران سلجوقی با آنها تزئین شده است.

در قرن هشتم هجری تزئین بناها با كاشی ترقی بسیار كرد و تا اواخر نیمه اول قرن دوازدهم هجری كه زمان انفراض صفویه است ادامه داشت. به تدریج استفاده از كاشی با نقوش گل و بوته و مخصوصا نوع خشت هفت رنگ كه مخصوص مساجد بود، به منازل نیز راه یافت و استادان كاشیكار اصفهانی پا را از گل وبوته و اشكال هندسی فراتر نهاده و نقش انواع حیوانات و پرندگان را در كاخها و منازل مسكونی متداول كردند.
هنر كاشیكاری همچنان مورد استفاده هنرمندان اصفهانی بود، بطوری كه در بیشتر بناها كاربرد داشت. در حال حاضر كاشیكاری و كاشی سازی از هنرهای دستی اصفهان است و اساتید این هنر همانند مرحوم مصدق زاده و آقای حسین مصدق زاده و كارگاههای متعدد كاشی سازی به تولید این فرآورده هنری مشغول هستند.

منبت کاری

فرهنگها و كتب لغت معنای منبت را نقش برجسته و كنده كاری روی چوب تعریف می كنند. نقاشان و معماران نیز نقشی را كه اندكی از زمینه خود بلندتر باشد را منبت می گویند.

تاریخچه
  • با توجه به شواهد تاریخی و پژوهشهای محققین، سابقه منبت كاری در ایران به قبل از دوران هخامنشیان می رسد.
  • پس از آن درعصر هخامنشیان و ساسانیان نیز این هنر جایگاه مهمی داشته است.
  • با ظهور اسلام و گسترش این دین در ایران هنرمندان منبت كار همچون سایر هنروران سعی و كوشش خود را به تزئین و زیبا سازی اماكن مقدس و مذهبی معطوف كردند. از این زمان نیز منبت كاران از نقوش موجودات زنده در آثار خود استفاده كردند.
  • با فرا رسیدن روزگار صفویه منبت نیز مانند سایر هنرهای دستی روی به شكوفائی نهاد.
  • اگر چه منبت كاری در روزگار صفویه در اصفهان رونق گرفت اما در عصر قاجار پیشرفت بیشتری كرد زیرا در این دوره است كه مبل و صندلی به خانه ها راه می یابد. به نوشته مولف كتاب گنج پنهان از دوران قاجار مبلهائی بر جای مانده كه به شیوه ایرانی كنده كاری شده است و آنها را مبل سبك قاجار می نامند.
  • در حال حاضر با ساخته شدن خانه های جدید و نفوذ تمدن غرب منبت با چاقو انجام نمی شود بلكه ابزارهائی كه مورد استفاده منبت كاران قرار می گیرد بیشتر خارجی هستند. با آنكه امروز منبت اصفهان به صورت اصیل و اولیه ساخته نمی شود اما هنرمندان اصفهانی كماكان با طرحهای بسیار زیبایشان آثار بسیار جالبی بر روی چوب بوجود می آورند.

اساتید

از اساتید معروف این رشته می توان استاد عبدالله باقری، استاد یعقوب جابری، استاد ابراهیم دالوند و استاد كمال مسائلی را نام برد. مهمترین استادانی كه برای اولین بار در اصفهان با منبت جدید یا فرنگی اقدام به ساخت مبلهای استیل و سایر اشیا كردند: استاد احد صنیعی، موسی آقایان، اكبریان، قلمزن و... می باشند.

گره چینی و مشبك

از این سبك كار معمولا در ساخت درهای اماكن مقدسه، مقابر، منابر و از مشبك در پنجره های منازل و كاخها، نرده ها استفاده می‌شده است.

تاریخچه

از سابقه گره چینی و مشبك در ایران اطلاع دقیقی در دست نیست. برخی از پژوهشگران احتمال داده اند استفاده از این هنر چه در حالت مشبك و چه در حالت آلت و لغت از دوران خلفا عباسی شروع شده و در قرن ٦ تا ٨ هجری قمری در مصر و سوریه متداول شده است و ازهمان زمان به ایران رسیده است. از دوران صفویه به بعد تعبیه شیشه های رنگی در چوبهای مشبك رایج شده و اصطلاحا به ارسی مشهور گردیده است.

اساتید

از استادان بی بدیل این هنر مرحوم استاد غلامرضا آقا ابراهیمیان است كه آثار با ارزشی از او در مقرنس كاری، قطار بندی، رسمی بندی، مشبك و گره چینی در عتبات عالیات و بناهای تاریخی اصفهان موجود است. كلیه درها و پنچره های هتل عباسی نیز از آثار این هنرمند است.
از دیگر استادن این هنر اصیل و قدیمی می توان به مرحوم استاد مهدی عشاقی، استاد علی عباس عشاقی، استاد مهدی اولیائی و استاد علی مظاهری اشاره كرد.

صحافی و جلد سازی

یكی از هنرهائی كه در عصر صفویه به اوج رسید و هنرمندان اصفهان در تكامل آن ابتكار و خلاقیت بی مانندی از خود نشان دادند صحافی و جلد سازی بود.
این هنر در دوره تیموریان و بخصوص در مكتب هرات پایه گذاری شده بود. انتخاب اصفهان به پایتختی و حمایت همه جانبه ای كه از هنرمندان به عمل آمد باعث شد قرآنهایی دست نوشته مجلل و فاخر به بهترین وضع و شیوه صحافی شده و علاوه بر كتاب آسمانی نسخه های بیشماری از شاهنامه، اشعار نظامی، جامی و آثار سایر سرایندگان نامدار و مشهور به دست جلد سازان و صحافان به شاهكارهائی از هنر تبدیل شوند. در این زمان بود كه آثار خطاطان بزرگ نستعلیق ایران مانند سلطان علی مشهدی، میر علی كاتب و دیگران جمع آوری شد و جلد سازان با استفاده از روشهای ابداعی خویش آثاری بوجود آوردند كه بسیاری از آنها امروز زینت بخش موزه های بزرگ جهان است. هنرمندان بزرگ این فن در فنون صحافی و اقسام جلد سازی سوخت روغنی و ساده و حاشیه سازی كتب این هنر را به جائی رساندند كه بسیاری از آثار این دوران بر مكتب هرات برتری یافتند.

در مورد صنعت صحافی توضیح این نكته ضرورت دارد كه در دوره صفویان هنرمندان این رشته از صنعت دستی در بیشتر صنایع ظریفه آن روزگار مهارت داشتند بطوری كه در شرح حال اكثر قریب به اتفاق این هنرمندان می بینیم در خطاطی و نقاشی و تذهیب و مركب سازی و میناكاری و كاغذ سازی نیز سرامد بودند. از استادان مشهور صحافی و جلد سازی دروان صفویه ملك محمد صحاف اصفهانی است كه در روزگار شاه صفی و شاه عباس دوم زندگی می كرد. با انتقال پایتخت از اصفهان و جنگهای متعددی كه در این شهر میان خاندانهای مختلف به وقوع پیوست هنر صحافی مانند دیگر هنرها در بوته فراموشی و محاق بی مهری گرفتار شد. اما در دوران قاجار بار دیگر صحافان و جلد سازان به احیا این هنر پرداختند. از بزرگان این هنر در دوران قاجاریه اقا محمد تقی صحاف اصفهانی است كه علاوه بر صحافی و جلد سازی در طراحی و رسامی و طرح نقشه های قالی و كاشی كاری و معرق سازی با پوست و بسیاری از فنون دیگر در زمان خود بی نظیر بود. اگر چه با پیشرفت صنعت چاپ و ماشینی شدن صحافی و تجلید كتب این هنر همچون گذشته رونقی ندارد. اما آثار این هنرمندان همانند روزگار خودشان مورد استقبال قرار می گیرد و خریداران فراوانی دارد.

گچبری

ایرانیان از دیر باز با عنصری به نام گچ آشنائی داشته اند. این نكته را كشف آثار گچی در هفت تپه خوزستان كه مربوط به تمدن ایلامی است تائید می كند.

تاریخچه
  • به یقین اشكانیان و هخامنشیان نیز با این عنصر و تكنولوژی ساخت تزئینات گچی آشنا بوده اند. گچبریهای كوه خواجه در جنوب شرقی ایران مربوط به تمدن اشكانی است.
  • درعصر ساسانی تكنیك و روشهای خاص به همراه نقوش مختلف حیوانی، انسانی، گیاهی و هندسی مورد توجه قرار گرفت و با تلفیق روشهای مختلف مناظر جالب توجهی به دست آمد كه باعث شد تحولاتی در هنرهای دیگر آن عهد و آغاز اسلام بوجود آید.
  • با گسترش اسلام در ایران طرحهای مختلف همچون اسلیمی و ختائی در تزئین مساجد و مدارس به كار گرفته شد و در گچبریهای بدست آمده تا زمان مغول از بهترین طرحها و نقشه ها استفاده میشد. بطوری كه تا پیش از رواج كاشیكاری گچ تنها عامل زیبائی و تزئین بناها و فضاهای مذهبی شد، محراب مسجد جامع اصفهان بیانگر رشد و شكوفائی این هنر می باشد.
  • با روی كار آمدن صفویان از گچبری تنها در داخل منازل اعیان و اشراف وقت استفاده میشد و تا دوران قاجار نیز استفاده از گچ ادامه داشت
  •  در دوران پهلوی رواج گچبریهای پیش ساخته این هنر در سراشیبی سقوط قرار گرفت بطوریكه امروز استادان گچبر قدیمی تنها به مرمت آثار باقی مانده از قدیم مشغول هستند و كمتر استاد كاری در پی خلق آثار بدیع و جالب است.
  • امروز برخی از آثار گچبری در ایران از شهرتی عاملگیر برخوردار هستند. از دیگر هنرهائی كه در گچبری مورد استفاده قرار می گیرند خطوط اسلامی و به خصوص خط نسخ می باشند. از محرابهای معروفی كه با گچبری تزئین شده اند، محراب مسجد ملك كرمان، محراب مسجد زواره، محراب مسجد اولجایتو در مسجد جامع اصفهان و محراب مسجد آقا نور می باشد.

اساتید


از اساتید معروف این هنر در حال حاضر استاد رضا اعظمی واستاد حسن ریاحی هستند و از آثار ساخته شده به دست استاد اعظمی می توان گچبریهای محراب هارونیه را برشمرد. از آثار استاد حسن ریاحی نیز می توان به گچبریهائی كه درخانه های قدیمی به جا مانده از دوران صفویه و قاجار، همچنین بازسازی خانه معروف امام جمعه و مرمت و قطار بندی ها و آینه كاریهای شهشان اشاره كرد.
در سالهای پس از پیروزی انقلاب اسلامی سازمانهای ذیربط و مسئول همچون سازمان میراث فرهنگی و سایر نهادها با استفاده از استادكاران و شاگردان مستعد آنان به مرمت بسیاری از شاهكارهای گچبری بناهای قدیمی پرداخته و در راه احیا آن هنر اصیل ایرانی گامهای موثری برداشته اند.
 
نام: آسیا » ایران » اصفهان » هنرهای دستی اصفهان - قسمت سوم
گروه: سرگرمی ها
 

مکان های دیدنی دیگر اصفهان

 

مسجد سید

مسجد سید یکی از بزرگترین و معروف ترین مساجد اصفهان است که از جمله آثار تاریخی برجای مانده از دوره قاجار محسوب می شود. ساخت این بنا توسط یکی از علمای بزرگ اصفهان به نام آیت الله سید محمدباقر شفتی آغاز گردید که پس از فوت ایشان، فرزند و نوه ی وی ان را ادامه دادند. کل عملیات ساخت مسجد همراه با تزئینات بکار رفته در آن در حدود 130 سال بطول انجامیده است.

مسجد جامع اصفهان

مسجد جامع اصفهان از جمله مساجد بسیار قدیمی اصفهان است که مکان آن حتی پیش از اسلام نیز کاربری مذهبی داشته است. این مسجد که در طول تاریخ خود تغییرات زیادی را در زمان حکومت های مختلف متحمل شده، امروزه یکی از جاذبه های گردشگری تمام عیار اصفهان محسوب می شود.

مسجد حکیم

مسجد حکیم از جمله آثار تاریخی اصفهان است که در قرن چهارم هجری و در زمان حکومت شاه عباس دوم صفوی ساخته شده است. بانی این مسجد حکیم شاه، حکیم محمد داوود خان بوده است. مسجد حکیم به دلیل ساختار گلی و نیز وجود خط نوشته های متعدد در گوشه و کنار بنای آن، از شهرت خاصی برخوردار است.

مسجد شیخ لطف الله

مسجد شیخ لطف الله از جمله مساجد باشکوه اصفهان و از آثار برجای مانده از دوران صفوی می باشد. این مسجد که در میدان امام یا نقش جهان قرار دارد، از شهرت بسیاری برخوردار است. گنبد زیبا و کاشیکاری شده این مسجد، یکی از زیباترین گنبدهای جهان می باشد. همه ساله گردشگران داخلی و خارجی زیادی از این مسجد دیدن می کنند.

منارجنبان

بنای منارجنبان یکی از شگفت انگیزترین آثار تاریخی اصفهان محسوب می شود. ویژگی این بنا که از یک ایوان و دو مناره تشکیل شده این است که تکان دادن یکی از مناره ها سبب تکان خوردن دیگری و نیز کل بنا به طور کاملاً محسوس می شود. این بنا که از آثار قرن هشتم هجری به شمار می رود، از مهمترین جاذبه های گردشگری اصفهان می باشد.

مدرسه چهارباغ اصفهان

مدرسه چهارباغ یکی از مدارس معروف اصفهان می باشد که از آخرین بناهای عهد صفوی به شمار می رود. این مکان که از ابتدا به عنوان محل تحصیل طلاب عمل می کرده، از ویژگی های معماری بسیار شاخصی برخوردار است. کاشیکاری های این مدرسه زبانزد می باشد. مدرسه چهارباغ با اسامی دیگری نظیر مدرسه سلطان و مدرسه مادرشاه نیز شناخته می شده است.

کلیسا وانک

شهر اصفهان از جمله شهرهای ایران است که بخشی از جمعیت آن را اقلیت دینی ارامنه تشکیل می دهد. این افراد که در زمان شاه عباس اول صفوی به این منطقه کوچ داده شدند، اقدام به ساخت تعدادی کلسیا کردند. از معروفترین کلیساهای این شهر، کلیسای وانک می باشد که از جاذبه های گردشگری اصفهان محسوب می شود.

کاخ هشت بهشت

کاخ هشت بهشت از جمله کاخ های برجای مانده از دوره صفوی در اصفهان می باشد. این کاخ در نیمه دوم قرن هجری و در زمان شاه سلیمان صفوی ساخته شده است. بنای دو طبقه کاخ هشت بهشت دارای اتاق ها، رواق ها و راهروهای متعددی است که توسط دو راه پله به یکدیگر متصل اند. امروزه وجود پارکی وسیع و زیبا در کنار این کاخ، گردشگران بسیاری را به این مکان جلب می کند.

کبوترخانه

از جمله آثار تاریخی اصفهان که شاید کمتر نام شان به گوش بخورد، کبوترخانه ها می باشد. این سازه های شگفت انگیز و جالب که قدمتی در حدود هفت قرن دارند، بویژه در دوره صفوی از رونق بسیاری برخوردار بودند. کبوترخانه های اصفهان که برخی آنها گنجایش چهل هزار قطعه کبوتر داشته اند، در میان معروفترین کبوترخانه های جهان جای داشته اند. امروزه نیز در اطراف اصفهان تعدادی کبوترخانه به چشم می خورد.

عمارت عالی قاپو

عمارت عالی قاپو یکی از باشکوه ترین آثار تاریخی برجای مانده از دوره صفوی است. ساخت این بنا به دستور شاه عباس اول آغاز گردید اما در زمان حکمرانی سایر پادشاهان صفوی نیز بخش هایی به آن افزوده و تکمیل گردید.

مسجد امام

مسجد امام از معروفترین و باشکوه ترین مساجد اصفهان می باشد که از آثار دوره صفوی محسوب می شود. این مسجد که در میدان امام یا نقش جهان واقع شده، از جاذبه های گردشگری مهم اصفهان است که همه ساله گردشگران داخلی و خارجی بسیاری را به سوی خود جلب می کند.

کاخ چهلستون

کاخ چهلستون از جمله آثار برجای مانده از دوره صفوی در اصفهان است که به دلیل تعدد ستون های موجود در آن، بدین نام خوانده میشود. وجود نقاشی ها، مینیاتورها، نسخ خطی، ظروف و سفالینه ها، سکه و جاذبه های بصری فراوان در معماری این بنا، همه ساله گردشگران بسیاری را به این مکان می کشاند.

سی و سه پل

از میان پل های تاریخی اصفهان که بر روی رودخانه زاینده رود ساخته شده به جرأت می توان گفت که سی و سه پل از معروفترین شان به شمار می رود. سی و سه پل، طولانی ترین پل موجود بر روی زاینده رود است که در زمان حکومت شاه عباس اول صفوی و توسط یکی از سرداران وی به نام الله وردی خان ساخته شده است.

حمام علیقلی آقا

دوره حکومت پادشاهان صفوی، دوره رونق هنر و معماری در اصفهان محسوب می شود. از جمله بناهایی که در ساخت آن در این دوران از اهمیت چشمگیری برخوردار بوده، حمام های عمومی اصفهان بوده است. مجموعه حمام علیقلی آقا از جمله این حمام ها است که با قدمتی در حدود 310 سال، به عنوان یکی از جاذبه های گردشگری اصفهان علاقمندان بسیاری را به سوی خود جلب می کند.

پل مارنان

پل مارنان یکی از قدیمی ترین پل های اصفهان می باشد که برخی تاریخ ساخت آن را به دوره ساسانی نسبت می دهند. این پل که با اسامی مختلفی چون پل ماربین یا پل سرافراز نیز شناخته می شده، امروزه به یکی از جاذبه های گردشگری اصفهان تبدیل شده است.

پل شهرستان

پل شهرستان یکی از قدیمی ترین پل هایی است که در دوران پیش از اسلام بر روی رودخانه زاینده رود ساخته شده است. این پل که زمان ساخت آن را متعلق به دوره ساسانی می دانند، بارها در زمان حکومت سلسله های دیگری نظیر سلجوقیان، آل بویه و صفویه مورد مرمت و بازسازی قرار گرفته است.

پل خواجو

یکی از معروف ترین پل های زاینده رود، پل خواجو می باشد که در سال 1060 هجری قمری به دستور شاه عباس دوم ساخته شده است. این پل بواسطه ویژگی های معماری و تزئینات بکار رفته در ساخت آن از سایر پل های موجود بر روی زاینده رود معروف تر است.

پل چوبی

پل چوبی که نام صحیح آن جوئی می باشد، از جمله پل های قدیمی ساخته شده بر روی زاینده رود است که به دستور شاه عباس دوم صفوی و برای کاربری سلطنتی ساخته شده است. این پل که در بین دو پل خواجو و سی و سه پل واقع شده، از جمله جاذبه های گردشگری اصفهان به شمار می رود.

بازار قیصریه

بازار سنتی اصفهان، که یکی از زیباترین و قدیمی ترین بازارهای ایران و جهان است ورودی های متعددی دارد اما ورودی اصلی آن، سر در قیصریه واقع در میدان امام یا میدان نقش جهان می باشد.

آتشگاه

آتشگاه یکی از قدیمی ترین بناهای تاریخی مربوط به دوران پیش از اسلام در اصفهان می باشد که در انتهای خیابانی به همین نام و بر فراز تپه ای واقع شده است. این بنا که ساخت آن را مربوط به دوره ساسانیان یا پیش از آن می دانند، از جمله جاذبه های گردشگری اصفهان به شمار می رود.

کليساي مريم

کليساي مريم متعلق به دوره صفوي و دومين کليساي بزرگ شهر اصفهان است که هنوز هم در آن مراسمي برپا مي شود. نقاشي ها و کاشي کاري هاي ديوارهايش بر اهميت آن افزوده و تشکيل يک هشتي داده است. توجه بيش از حد زنان به اين کليسا به دليل نام حضرت مريم نيز جالب توجه است.

غار كلهرود

غار زيباي كلهرود، غاري طبيعي و غيرآهكي و از طولاني‌ترين غارهاي ايران در نزديكي روستاي زيباي كلهرود در 110 كيلومتري اصفهان قرار دارد.

هنرهای دستی اصفهان - قسمت اول

قلم زنی، خوشنویسی، مینا کاری، قلمدان سازی و سفره قلمکاراز چمله هنرهای دستی اصفهان است. هنر قلم زنی که از دیرباز در اصفهان رواج كامل داشته، درحقیقت نوعی حكاكی بر روی فلزات است.

غذاهای محلی اصفهان

از غذا و دسرهای مخصوص اصفهان می توان به خورش ماست، حلیم بادمجان، بریانی و آبگوشت بالوبیا سفید اشاره کرد.

هنرهای دستی اصفهان - قسمت دوم

قالیبافی، خاتم سازی، زری بافی و مینیاتور از جمله صنایع دستی اصفهان است. خاتم سازی در واقع هنر آرایش سطح اشیا چوبی به صورتی شبیه به موزائیك با مثلثهای كوچك است.

سوغاتی های اصفهان

علاوه بر صنایع دستى، شیرینى گز و پولکى و گلاب قمصر کاشان از سوغاتى هاى مشهور شهر اصفهان است.